Wie verslaafd is en een leefloon krijgt, moet zich voortaan laten begeleiden. Zo niet, verliezen deze mensen hun uitkering. Een maatregel van minister Anneleen Van Bossuyt (N-VA) zorgt voor ongerustheid bij verslavingszorg- en armoedeorganisaties. ‘Zo duw je de kwetsbaarste mensen naar de rand van de samenleving.’
Yoni Van den Heede – De Morgen
1 mei 2026
Leestijd: 4 min
Wie bij het OCMW aanklopt voor een leefloon en kampt met een alcohol- of drugsverslaving, zal voortaan verplicht een begeleidingstraject moeten volgen. Bij een vermoeden van verslaving stuurt het OCMW de persoon door naar een arts.
Stelt die een verslaving vast, dan wordt de aanbevolen behandeling opgenomen in het contract dat iemand met een leefloon met het OCMW afsluit.
Wie het traject niet ondertekent of niet naleeft, riskeert het leefloon te verliezen. Ook wie schulden heeft, krijgt voortaan verplichte budgetbegeleiding.
Hulp aanvaarden
“Een leefloon is er om mensen in nood te ondersteunen, niet om een verslaving te financieren op kosten van de samenleving”, motiveert minister Van Bossuyt de beslissing.
“Wie steun wil krijgen, moet hulp aanvaarden.”
Van Bossuyt benadrukt dat het “niet om straffen gaat”.
“We kunnen niet verwachten dat mensen volledig genezen van hun verslaving als voorwaarde om een leefloon te ontvangen. Wel verwachten we een duidelijk engagement.”
De maatregel maakt deel uit van een bredere hervorming van de leeflonen.
De Arizona-regering wil dat iedereen met een leefloon een individueel traject ondertekent. Voor wie sinds 2016 een leefloon krijgt, was dat al verplicht.
Maar vanaf nu zullen ook mensen die al jaren een leefloon ontvangen én mensen met een zogenaamd ‘equivalent leefloon’, zoals Oekraïense vluchtelingen, onder de nieuwe regel vallen.
“Aanklampende begeleiding wordt de regel voor iedereen”, klinkt het bij de minister.
Volgens haar zal deze maatregel mensen activeren richting werk, zodat ze uiteindelijk “volwaardig kunnen integreren in de samenleving.”
Tien jaar later, dezelfde kritiek
N-VA pleit al langer voor deze maatregel. In 2015 kwam toenmalig N-VA-Kamerlid Valerie Van Peel, vandaag voorzitter van de partij, met exact hetzelfde voorstel. Toen was er al kritiek.
“Een behandeling onder financiële dwang levert niets op. Dat is geen therapeutisch middel. Zulke straffen zijn weinig tot helemaal niet effectief”, waarschuwde verslavingsexpert Geert Dom (UAntwerpen) destijds in De Morgen.
Tien jaar later klinkt precies dezelfde kritiek. Begin februari, toen Van Bossuyt haar voorstel op tafel legde, verenigden zes verslavingszorg- en armoedeorganisaties zich om brandhout te maken van het voorstel.
Sancties werken niet bij verslaving, luidde de kritiek op het ‘onrechtvaardige, inefficiënte en onrealistische’ voorstel.
Van Bossuyt zou hiermee alleen het tegenovergestelde bereiken van wat ze beweert te willen.
“Je duwt mensen met een verslaving zo richting dakloosheid. En dan zijn ze nóg moeilijker te bereiken. Dat is geen activering, dat is afglijden.”
De organisaties vroegen de minister om overleg. Dat beloofde overleg kwam er nog niet, ook al werd de maatregel vandaag al goedgekeurd door de ministerraad.
Omdat Van Bossuyt nu nog een adviesronde wil organiseren, zijn de organisaties voorzichtig in hun reactie.
Trumpiaans
“Eigenlijk is dit trumpiaans beleid”, zegt Wim Van Lancker, professor sociaal beleid aan de KU Leuven.
“In sommige Amerikaanse staten is een drugstest verplicht om steun te krijgen. Het gevolg is dat mensen die hulp nodig hebben, minder hulp krijgen.
“Mensen kunnen pas aan herstel werken als ze een fundamentele basis hebben om op terug te vallen.
“Als je een leefloon afpakt, help je mensen met een verslavingsproblematiek niet vooruit. Bovendien creëer je een hele rompslomp, terwijl de voorwaarden om een leefloon te krijgen op zich al moeilijk zijn.”
Het stigmatiserende karakter van de maatregel wordt volgens hem duidelijk als je hem omdraait:
“Iemand die geen leefloon nodig heeft, maar wel met een verslavingsproblematiek kampt, wordt niet zo behandeld.”
Wachtlijsten
Naast de principiële bezwaren speelt de praktische uitwerking een rol. Zo is er een tekort aan zorgpersoneel en is het niet duidelijk welke criteria precies toegepast zullen worden bij het al dan niet toekennen van een leefloon aan een verslaafde persoon.
Ook creëert de maatregel lange wachtlijsten in de verslavingszorg en OCMW’s die nu al kreunen onder de toegenomen werkdruk door de beperking van de werkloosheid in de tijd.
De expertise om verslavingsproblematiek op lokaal niveau correct in te schatten en mensen naar de juiste hulpverlening te leiden, is volgens een bron binnen de sector “volstrekt onhaalbaar”.
Het risico is dat de nieuwe regels in de praktijk vooral als sanctioneringsmechanisme zullen functioneren, precies wat Van Bossuyt zegt te willen vermijden.
En sancties, luidde het in de verklaring van februari, “hebben nooit mensen met een zware verslavingsproblematiek tot herstel geholpen. Integendeel”.
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Morgen