David French is columnist bij The New York Times. ‘De wereld stevent af op een mondiale vuurzee, en niemand – ook de Amerikaanse president niet – lijkt nog aan de knoppen te zitten’, schrijft hij.
David French – De Morgen
6 augustus 2026
Leestijd: 9 min
Er is maar één ding erger dan een Amerikaanse president die een ongrondwettelijke oorlog begint: een president die de controle over die oorlog volledig verliest. Donald Trump bevindt zich nu precies in dat scenario.
Afgelopen woensdag meldde NBC News dat Trump is uitgevallen tegen leden van zijn nationale veiligheidsteam. Aanleiding: de escalerende oorlog met Iran.
Volgens de nieuwszender raken zijn adviseurs het maar niet eens over de te volgen koers. Dat hoeft niet te verbazen.
Elk pad naar een mogelijke overwinning dreigt te ontsporen in een gevaarlijke escalatie, terwijl het behoud van de huidige koers afstevent op een strategische nederlaag.
Dit was vanaf dag één het meest waarschijnlijke scenario.
De president koos ervoor om de strijd aan te gaan met een land dat een pak machtiger is dan het Irak van Saddam Hoessein in 2003, terwijl hij aanzienlijk minder troepen inzet dan toen nodig waren om het Iraakse regime omver te werpen.
Wat had hij dan verwacht?
Tja, dat weten we natuurlijk wel. Hij dacht een wreed, diepgeworteld autoritair regime te kunnen wippen met wat gerichte luchtaanvallen en een gefantaseerde volksopstand.
Zoals hij al vaker liet uitschijnen, hoopte hij op een doorslagje van zijn Venezuela-scenario.
Toen die strategie faalde – als je het al een strategie kunt noemen – was er geen echt plan B. Behalve dan: nog meer bombardementen op Iran, in de hoop dat het land alsnog door de knieën zou gaan.
Eigenlijk staat precies dat opnieuw op het programma. Of toch niet?
Vrijdag kondigde Trump nog een nieuwe golf van luchtaanvallen aan.
Zijn redenering: “Weet je, op een bepaald moment zeggen ze wel: ‘Dit houden we niet meer vol.’”
Zaterdag bedacht hij zich alweer.
“Iran en andere landen in het Midden-Oosten hebben ons net gevraagd om eventuele aanvallen uit te stellen”, liet Trump weten via Truth Social.
“In het belang van de WERELD en voor het overleven van een succesvol en welvarend Iran heb ik ermee ingestemd de aanval af te blazen”, voegde hij eraan toe.
“Op voorwaarde dat we snel een DEAL kunnen sluiten.”
Een veilige oorlog
Het probleem waar we vandaag voor staan, overstijgt zulke deals ruimschoots.
De Verenigde Staten zijn al zo lang een supermacht dat we eraan gewend zijn geraakt de gebeurtenissen te sturen.
We beginnen oorlogen wanneer het ons uitkomt en – crucialer nog – we gaan ervan uit dat we er een punt achter kunnen zetten wanneer we dat willen.
Toen ik in Irak zat, wisten we dat de situatie beheersbaar was, hoe afschuwelijk die oorlog ook was.
We vochten tegen een vijand die nauwelijks de capaciteit had om Amerikanen buiten Irak te treffen. Hetzelfde gold voor Afghanistan zodra wij en onze bondgenoten de bolwerken van Al Qaida hadden vernietigd.
In beide conflicten werd er genadeloos gevochten, en over het nut van die oorlogen valt uitvoerig te debatteren. Maar onze grote geopolitieke rivalen bleven grotendeels aan de zijlijn staan.
Een veilige oorlog bestaat niet, want elk conflict kan ontsporen, maar de combinatie van Amerikaanse oppermacht, een zwakke vijand en terughoudendheid van Rusland en China zorgde er toen voor dat Amerikanen op hun twee oren konden slapen. De kans op een catastrofale escalatie was uiterst klein.
Dat tijdperk is voorbij. De wereld stevent af op een mondiale vuurzee en niemand – ook de Amerikaanse president niet – lijkt nog aan de knoppen te zitten.
Kijk maar naar de feiten. Iran slaagt er niet alleen in om Amerikaanse basissen efficiënt te treffen, het valt ook rücksichtslos Amerikaanse bondgenoten in de hele regio aan.
Die aanvallen richten immense schade aan bij olie- en gasinstallaties. In combinatie met de Iraanse controle over de Straat van Hormuz brengen ze de wereldeconomie in gevaar.
Als je een wapen van 4 miljoen dollar dat amper aan te slepen valt, moet inzetten om een goedkope drone van 35.000 dollar uit de lucht te plukken, is het een kwestie van tijd voor je defensie uitgeput raakt en je luchtruim vogelvrij is
De Houthi’s hebben zich eveneens in de strijd geworpen, waardoor het conflict zich uitbreidt naar de Rode Zee.
Saudi-Arabië plant nu naar verluidt een grootschalig tegenoffensief op Houthi-grondgebied, mogelijk zelfs met grondtroepen. Zo wil het land de blokkade van de scheepvaartroutes breken.
Ondertussen heeft Oekraïne een Iraans schip aangevallen in de Kaspische Zee, de uitgestrekte binnenzee tussen Rusland en Iran. Volgens Kiev werd het vaartuig gebruikt voor het transport van militair materieel tussen beide landen.
Rusland en China schieten het Iraanse leger te hulp met satellietbeelden en andere logistieke steun, wat de Iraanse raket- en droneaanvallen een stuk trefzekerder maakt.
Volgens persbureau Reuters levert China intussen honderden grond-luchtraketten aan Teheran.
De NAVO meldde vorige week dat een Russische raket het Poolse luchtruim binnendrong en er explodeerde, gelukkig zonder slachtoffers.
Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne zijn er al meerdere Russische drones over de grens gevlogen, maar dit is de eerste inslag van een Russische raket waarvan we weten.
En wat Rusland betreft: Moskou overweegt naar verluidt om het tij te keren in Oekraïne via een massamobilisatie.
Dat zou betekenen dat honderdduizenden dienstplichtigen als kanonnenvoer naar de Oekraïense linies worden gestuurd.
Jojo-conflict
Dit alles speelt zich af tegen de achtergrond van twee grimmige militaire realiteiten voor Washington.
Ten eerste heeft Iran bewezen dat Amerikaanse vliegtuigen en basissen een pak kwetsbaarder zijn dan velen dachten. De schade die nu aan Amerikaanse faciliteiten wordt toegebracht, was in mijn tijd in Irak volstrekt ondenkbaar.
Al Qaida beschikte niet over lange afstand raketten, en zelfs Saddam Hoessein kon op het hoogtepunt van zijn macht – vlak voor Golfoorlog I – de regio niet zo hard treffen als Iran vandaag doet.
Zowel de VS als Israël hebben de leiding van jihadistische organisaties herhaaldelijk uitgeschakeld, zonder veel duurzaam effect.
Iran bewijst keer op keer dat het de levens van zijn eigen burgers genadeloos opoffert om de macht te behouden of strategische winst te boeken.
Het regime lijkt er zelfs een wrang genoegen in te scheppen om de uitzonderlijk moedige burgers die de straat op gaan neer te maaien.
Ten tweede raakt de Amerikaanse voorraad onderscheppingsraketten, zoals de Patriot-systemen, en andere geavanceerde munitie alarmerend snel op.
Als je een wapen van 4 miljoen dollar dat amper aan te slepen valt, moet inzetten om een goedkope drone van 35.000 dollar uit de lucht te plukken, is het een kwestie van tijd voor je defensie uitgeput raakt en je luchtruim vogelvrij is.
De regering-Trump communiceert hierover opvallend tegenstrijdig: enerzijds beweert ze dat er helemaal geen munitietekort is, anderzijds schuift ze de schuld in de schoenen van Joe Biden omdat die Oekraïne hielp bewapenen en luchtaanvallen uitvoerde op de Houthi’s.
Intussen zitten we gevangen in een jojo-conflict – vrijdag aanvallen, zaterdag afblazen – dat aan elkaar hangt van vreemde pauzes.
Ruggengraattransplantatie
Als we de puzzelstukken samenleggen, ontstaat een ontluisterend beeld:
- De initiële Amerikaanse strategie is gefaald
- De oorlog met Iran zuigt de hele regio mee
- Iran en Oekraïne dreigen op een directe confrontatie af te stevenen
- Rusland en China schroeven hun militaire betrokkenheid op
- De Amerikaanse munitiedepots raken leeg en Trump briest van onmacht
Ik heb me vaak afgevraagd hoe het voelde om te leven in de zomer van 1914, of vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.
Wanneer beseften mensen dat de wereld op het punt stond in de afgrond te storten?
Als je te vroeg aan de alarmbel trekt, word je weggezet als een hysterische onheilsprofeet.
Trek je te laat aan de bel, dan blijf je achter met verbittering en spijt.
Ik probeer geen voorspellingen te doen en hoop nog steeds op de-escalatie.
Er zitten gelukkig nog bekwame figuren in de Amerikaanse regering en bij onze bondgenoten – al is het maar de vraag of Trump naar hen luistert.
Maar wie de huidige feiten en tendensen analyseert, ziet dat de dynamiek onmiskenbaar richting escalatie wijst.
Wat we in geen geval mogen doen, is ingaan op Trumps oproep om gewoon “achterover te leunen en te ontspannen”, in de naïeve veronderstelling dat “alles wel los zal lopen”.
Er zitten gelukkig nog bekwame figuren in de Amerikaanse regering en bij onze bondgenoten – al is het maar de vraag of Trump naar hen luistert.
Een nieuwe wereldoorlog is niet onvermijdelijk, noch waarschijnlijk.
Maar de kans erop is groter dan op enig ander moment sinds het einde van de Koude Oorlog, terwijl de Verenigde Staten geleid worden door het meest incompetente bewind uit hun moderne geschiedenis.
Het Congres, het enige staatsorgaan dat de macht heeft om in te grijpen, ligt plat op de buik voor de president.
De loutere dreiging met een interne verkiezingsnederlaag volstaat om elke Republikeinse afgevaardigde van zijn ruggengraat te beroven.
Er wordt vaak gezegd dat de gemiddelde Amerikaanse kiezer niet wakker ligt van buitenlands beleid. Dat klopt over het algemeen – tot het misgaat.
Wanneer een catastrofe zich voltrekt, is buitenlands beleid plots niet langer een bijzaak, maar het enige dat er nog toe doet.
Onze toekomst hangt er deels van af of de Amerikaanse kiezer het Congres alsnog een ruggengraattransplantatie kan bezorgen.
Maar dat vereist iets waar democratieën zelden in geslaagd zijn: de catastrofe zien aankomen en kordaat ingrijpen vóór een verwoestende oorlog de wereld opslokt.
© The New York Times
Overzicht
Lees alle berichten in deze categorieën
Bron: De Morgen