De Belgische houding tegenover Israël zit het diplomatieke apparaat hoog. Ex-ambassadeur Jozef Smets werpt zich op als spreekbuis richting het brede publiek én de politiek. “Het gevoel dat we onze ijzersterke internationale reputatie verkwanselen, is heel breed gedragen.”
Dario Van Fleteren – De Standaard
7 augustus 2025
Leestijd: 10 min
“Het verraste me hoeveel handtekeningen we in twee dagen wisten te verzamelen.”
Jozef Smets, met meer dan dertig jaar op de teller in de Belgische diplomatie, publiceerde vorige week een opvallende open brief met tal van oud-collega’s om de Belgische houding tegenover Israël aan te klagen.
Een kleine twee jaar geleden ging hij met pensioen.
“Als diplomaten op rust hebben we meer vrijheid van spreken. Zo zetten we onze collega’s op post uit de wind.”
Volgens Smets deelt de Belgische diplomatie zijn woorden.
“We hebben signalen van binnen het huis gecapteerd. Wij komen elkaar tegen, zitten samen in Whatsappgroepen en jonge collega’s zoeken ons op voor advies.”
Veel Belgische diplomaten zitten moreel gewrongen met hoe mak ons land reageert op de Israëlische gruwel tegen de Palestijnen, weet Smets.
“De frustratie is ruim gedeeld. Bekijk maar eens de namen die onze brief ondertekenden. Daar zitten mensen bij van verschillende stromingen, om het verwijt voor te zijn dat we allemaal linkse jongens zouden zijn of voor de oppositie zouden rijden.
“Enkele ondertekenaars hebben affiniteit met de MR, een partij die de jongste decennia veel ministers van Buitenlandse Zaken leverde, maar nu op de rem staat voor een forser standpunt.
“Drie ondertekenaars waren ooit consul-generaal in Jeruzalem.”
U roert zich in naam van de doorgaans volgzame diplomatie tegen het beleid. Dat gebeurt zelden. Waarom is het tijd voor de grote middelen?
“Wij zijn verbijsterd. Met onze huidige houding over Israël zie ik een kentering in hoe ons land zich presenteert op het internationale toneel.
“Jarenlang hebben wij België uitgedragen als een partner voor een sterk internationaal rechtssysteem. Wij waren stevige sponsors van het VN-systeem. Mensenrechten stonden doorgaans bovenaan de agenda.
“Daarom speelden we bijvoorbeeld een belangrijke rol bij de oprichting van het Internationaal Strafhof.
“We hebben massaal landen aangespoord om daarin mee te stappen en met succes gelobbyd voor topfuncties.
“Zolang het over Congolese krijgsheren of de president van Ivoorkust ging, was alles in orde. Nu Israël in het vizier komt, start het land samen met de VS een lastercampagne.
“Een rechter nam daardoor zelfs ontslag (Andrew Cayley, die het onderzoek naar mogelijke oorlogsmisdaden van Israël en Hamas leidde, stapte op bij het Internationaal Strafhof, red.).
“Ons land had daar hard en duidelijk op moeten reageren.”
“Als ex-diplomaten hebben we recht om te spreken over wat we deden, waar we in geloofden én waar we resultaten mee gehaald hebben.
“We zijn keien in allianties smeden met gelijkgezinde landen en bemiddeling.
“België bokst op het internationaal toneel boven zijn gewicht. Zo kom je aan tafel met het gewicht van een groot land. Je merkt dat nog altijd in een reeks dossiers.
“Als de Belgen spreken, wordt er geluisterd.
“Met onze brief wilden we vooral de vraag markeren of dat tijdperk nu voorbij is.
“Het gevoel dat we onze ijzersterke internationale reputatie verkwanselen, is heel breed gedragen.”
Kan één case die reputatie verprutsen?
“Het verschil met tragedies in pakweg Oost-Congo of Soedan, is dat Israël een koekoeksjong is geworden dat in ons westerse nest zit en dat dat land in een genocidaire situatie verzeild geraakt is.
“De relaties en samenwerking met Israël strekken zich uit over alle domeinen, alsof er niets aan de hand is. Zoiets ontgaat andere landen niet.
“Ik heb nog veel contacten in Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse landen.
“Daar hoor ik: ‘Dit riskeert als een boemerang terug te komen. Jullie passieve houding geeft jullie reputatie een dreun en zal jullie achtervolgen.’
“Intussen moeten wij de hele tijd slikken dat Israël een democratie is.
“Of erger nog: dat het behoort tot ‘onze’ joods-christelijke beschaving. Daar klopt niets van.”
Waarom vindt u Israël geen democratie?
“Israël is geen democratie in de bezette gebieden. Als je Gaza en de Westelijke Jordaanoever samenneemt, gaat het om zo’n 5 miljoen Palestijnen die in een soort militair regime leven met verregaande willekeur van de kolonisten.
“Het is de facto een apartheidsstaat met constante controle zonder bewegingsvrijheid. De Palestijnen worden in almaar kleinere zones opgedeeld. Zoiets omschrijven als een democratie klopt totaal niet.”
“We moeten opletten met onze ‘automatische’ termen.
“Als het over Palestina gaat, zijn de woorden terrorisme, radicaal of gijzelaars nooit ver weg. Zo nemen we onbewust het Israëlische taalgebruik over.
“Terwijl je evengoed zou kunnen spreken over de 2 miljoen gegijzelde Palestijnen in Gaza.
“Of misschien moeten we voortaan ook de Israëlische regering als ‘extremistisch’ omschrijven?”
Hoe ging u tijdens uw carrière om met de Israëli’s? En wat kon u doen?
“Je voelt je machteloos.
“Vanuit Brussel hebben wij nooit instructies gekregen om afstand te houden. Als ambassadeur heb je wel slechts beperkte manoeuvreerruimte. Zelf hield ik een beleefde afstand van Israëlische ambassadeurs. Meer dan het strikt noodzakelijke deed ik niet.
“Wanneer mijn Israëlische collega me uitnodigde voor een diner bij hem thuis, was ik nooit vrij. Voor hun nationale feestdag paste ik en stuurde ik een junior diplomaat.
“Niemand kan me dat verwijten. Net zoals ik paste voor de Iraanse feestdag, of geen Rus nog een hand heb geschud na de invasie van Oekraïne.”
“Op het terrein wordt een vertegenwoordiger geconfronteerd met indringende situaties. Hij rapporteert aan onze overheid, maar het Belgische beleid gaat er niet mee aan de slag.
“Daardoor groeit bij ons het besef dat de tijd van mondelinge reprimandes voorbij is. Het volstaat niet meer om zaken ‘te betreuren’.
“Vanaf nu gaat het over sancties. Anders rijden we recht tegen de muur.”
Welke sancties lijken u het efficiëntst?
“De erkenning van de staat Palestina is een belangrijke stap. Het is symbolisch, maar symbolen zijn belangrijk.
“Kijk naar Ierland, Slovenië en Spanje. Zij spraken hun steun uit en zwengelden zo het internationale debat aan.
“Nog veel belangrijker zijn economische sancties. Te beginnen met alles wat van veraf of dichtbij te maken heeft met de wapenindustrie.
“Europa is de grootste klant van Israëlische wapenfabrieken. Het land zit verweven in ons militair-industrieel complex. Daar kun je heel snel en heel ver in gaan zonder te moeten wachten op de Europese Unie.”
“Nog een goeie sanctie zagen we al in Nederland: zij leggen radicale ministers een inreisverbod op. Je kunt dat perfect overnemen, en zelfs uitbreiden.
- Hoe moeilijk is het voor een Palestijn om een Belgisch visum te krijgen?
- Hoe makkelijk is het voor een Israëlische militair om rond te wandelen op Tomorrowland?
“Daar klopt toch iets niet.
“Nog opties zie ik via het Europees Associatieakkoord (dat de handelsbetrekkingen regelt en Israël onder meer voorwaarden oplegt inzake mensenrechten, red.).
“Minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés, red.) kondigde al aan dat ons land wil meewerken aan een opschorting van Israël aan het onderzoeksprogramma Horizon Europe. Dat is alvast zeer positief.”
“Niet al onze maatregelen moeten tégen Israël zijn. We kunnen ook hulp bieden aan de Palestijnse instellingen. Daar moet een ernstig, democratisch bestuur komen.
“Voorts kunnen we verdergaan in onze ontwikkelingssamenwerking in de Palestijnse gebieden. Dat zijn positieve maatregelen.”
Staan tal van hindernissen een erkenning van de Palestijnse niet in de weg? Over welke grenzen gaat het, en met welk bestuur?
“Het gaat in essentie over de bezette gebieden, waarvan het statuut inmiddels in talloze VN-resoluties werd vastgelegd:
“Het is mogelijk om een land eerst te erkennen, en daarna te onderhandelen. Je kunt toch niet wachten tot er nog twee stukken grond overblijven en zeggen: dat noemen we nu eens Palestina.
“In al die jaren heeft Israël er alles aan gedaan om een coherente staat onmogelijk te maken. Onderhandelingen op hoog niveau moeten die zaken uitklaren.
“Misschien moeten die gebeuren onder de VN-paraplu? Het is niet aan mij of België om te bepalen hoe het land eruit moet zien.”
“We kijken naar de Palestijnse Autoriteit om te besturen, en dus duidelijk niet naar Hamas.
“Maar hoe staat het Palestijnse volk ervoor? Ze leven als opgejaagd wild en zijn vastgezet in bepaalde zones. Kun je dan verwachten dat ze perfecte democraten zijn, met een rechtsstaat op orde?
“Zo’n barrière opwerpen is opnieuw een reden om het nooit te doen. Over het herstel zullen generaties gaan.”
In elk geval is voor de socialisten een nieuw Belgisch standpunt een regeringscrisis waard. Hoe uitzonderlijk is het dat buitenlands beleid ons eigen bestuur in de tang houdt?
“Dat is zeldzaam. Het moet van de Congocrisis, in de jaren 60, geleden zijn dat een buitenlands thema zo onze binnenlandse politiek beheerst. Er is een enorm bewustzijn in de samenleving.”
Hoe voelde u zich toen de minister van Buitenlandse Zaken Prévot in het parlement toegaf dat hij graag streng zou zijn voor Israël, maar dat helaas niet kan door onenigheid in de ploeg?
“Het moet pijnlijk geweest zijn voor de minister om zijn machteloosheid te moeten toegeven.
“Hij beseft dat hij anderen op zijn terrein moet laten komen, en die dus zijn competentie in vraag stellen. Maar het is duidelijk dat er binnen de regering moet worden geknokt.
“Prévot koos bewust voor Buitenlandse Zaken. Hij geldt als een belangrijk politicus en heeft politiek gewicht. De maatschappelijke druk is momenteel enorm.
“Ongetwijfeld is dat knokspel gaande in de regering. Het is aan het bewegen.”
Mist u premier Bart De Wever (N-VA) in dit debat?
“Het is een regeringszaak geworden. De minister heeft aangegeven dat hij het er alleen niet doorkrijgt.
“Ik hoop sterk dat zaken bewegen zodra de premier terug is uit vakantie. Hij is een verstandig mens en voelt zeer goed aan hoe de wind waait. Bovendien is hij niet ongevoelig voor de thematiek.
“Herinner u zijn emotionele bezoek aan Oekraïne.
“Er wordt langs alle kanten getrokken en geduwd aan de kar.
“Tot nu toe geef ik België een dikke buis voor z’n aanpak: een drie op tien. Maar ik ben optimistisch dat het naar een zeven op tien kan gaan.
“In een democratisch land zou alle druk zich moeten vertalen in beleidsdaden. Zelfs tegen dat delicate land Israël.”
Wie is Jozef Smets?
- Geboren in 1958 in Mechelen
- Studeerde moderne geschiedenis, oosterse filologie en communicatie wetenschappen aan de KU Leuven
- Werkte voor zijn diplomatieke carrière als woordvoerder, journalist en voor een ngo
- Werkte dertig jaar als diplomaat, onder andere als ambassadeur in verschillende Afrikaanse landen, Brazilië en als consul-generaal in Lubumbashi (Democratische Republiek Congo)
- Gepensioneerd sinds 2023, maar nog steeds actief op missie voor onder meer de Koning Boudewijnstichting en het Egmontinstituut
Lees ook
Overzicht
Lees alle berichten in deze categorieën
Bron: De Standaard