We wisten al in 1972 dat we onze planeet naar de vaantjes hielpen, schreef Geert Buelens enkele jaren geleden in een prijswinnend boek. Ook een zomer vol bosbranden en waterschaarste leidt niet tot politieke urgentie.
Ruud Goossens – De Standaard
7 augustus 2026
Leestijd: 12 min
“Wie het Schumanplein ombouwde tot een betonnen vlakte, mag wat mij betreft hard gestraft worden.”
“Het moet eerst nog wat erger worden voor het weer beter zal gaan”, zei Geert Buelens enkele jaren geleden in De Standaard.
Buelens, ook bekend van zijn vuistdikke cultuurgeschiedenis over de jaren 60, had toen net de Boon-prijs gewonnen voor Wat we toen al wisten, een klimaatboek over het jaar 1972.
Daarin schreef hij dat we vijftig jaar geleden al perfect wisten hoe de mens de planeet en al haar ecosystemen om zeep hielp.
Grenzen aan de groei, het rapport van de Club van Rome, was een bestseller. Maar met de aanbevelingen gebeurde nauwelijks wat.
Deze zomer werd, nog maar eens, duidelijk dat het zeker nog erger is geworden.
- De opwarming van het klimaat beheerst de vakantiemaanden.
- Nooit eerder gingen er zoveel Europese bossen in rook op, niet alleen in Spanje en Griekenland maar ook in Nederland en Noorwegen.
- We kachelen van hittegolf naar hittegolf, terwijl er nauwelijks regen valt.
- Omdat het waterpeil in rivieren als de Donau zo laag staat, worden er in Hongarije en Roemenië kerncentrales gesloten. Er is niet voldoende koelwater.
Ondanks al die rampspoed lijkt er geen beterschap in zicht.
“Ik las de afgelopen weken het ene verontruste opiniestuk na het andere”, zegt Buelens.
“Ook cartoons hamerden het er zowat elke dag in. Ik heb dus niet de indruk dat er niet aan de alarmbel wordt getrokken. Alleen: de politici geven niet thuis. En als zij het niet oppikken, gebeurt er niks.
“Zal ik premier Bart De Wever eens parafraseren?
“Op de industrietop van dit voorjaar in Alden Biesen zei hij:
‘We zijn Europa aan het de-industrialiseren
en we zijn dat zelf aan het doen.’
“Nu zeg ik:
‘We laten de Europeanen stikken
en we zijn dat zelf aan het doen.’
“De oversterfte na de eerste hittegolf in juni was enorm in België. Maar er gebeurde niets.”
Er stierven toen nochtans 2.000 mensen meer dan normaal.
“En dat leidde tot geen enkele politieke urgentie.
- Waarom riep De Wever de regering niet bij elkaar om een actieplan uit te werken?
- Waarom volgde er geen Europese top, zoals begin deze week over de gebeurtenissen in Ceuta?
“In geval van nood handelen politici normaal gezien toch? Dan proberen ze de bevolking te beschermen.
- Waarom denkt men niet na over manieren om mensen die op verschrikkelijk warme plekken wonen acuut te helpen?
- Waarom schiet men wel in actie als het gaat over onze militaire veiligheid en niet als het gaat over ons klimaat?”
Wat denkt u?
“Een groot deel van onze politici blijft naar de hittegolven en de bosbranden kijken als natuurrampen. En natuurrampen kan je nu eenmaal niet voorkomen.
“Alleen zijn dit geen natuurrampen. Het is ellende die we zélf veroorzaakt hebben.
“We hebben dat niet moedwillig gedaan. Of beter: we hebben dat meestal niet moedwillig gedaan.
“Als ik zie hoe men het Operaplein in Antwerpen of het Schumanplein in Brussel heeft omgebouwd tot betonnen vlaktes, dan word ik heel erg boos.
“Eigenlijk zegt onze overheid tegen alle mensen die daar passeren: val maar dood. Dat is van een criminele nalatigheid.
“Wie daarvoor verantwoordelijk is, mag wat mij betreft hard gestraft worden.”
Ons collectieve vermogen om het hoofd in het zand te steken, is ook wel groot. We blijven bijvoorbeeld massaal op het vliegtuig naar Zuid-Europa springen.
“Dat is waar, maar politici durven burgers ook niet meer aan te spreken op hun eigen verantwoordelijkheid. Ze denken dat ze dan sowieso worden afgestraft. Terwijl dat nog maar de vraag is.
“In de eerste fase van de covidperiode werden politici die een appèl deden op ons verantwoordelijkheidsgevoel net populairder.
“Ik vind dat ook niet zo gek. Samenlevingen functioneren het best wanneer ze een probleem samen te lijf gaan.
“In Nederland verschenen er dit voorjaar al tal van berichten over de dreigende droogte. Maar op geen enkel moment durfde de overheid aan de bevolking te vragen om haar gedrag wat aan te passen.
“Politici benaderen kiezers als consumenten die nooit tegengesproken mogen worden.”
De afgelopen weken zag je de aandacht verschuiven naar klimaatadaptatie. Het ging over de noodzaak aan meer blusvliegtuigen of hogere dijken. Begrijpt u dat?
“Ik ben niet tegen klimaatadaptatie, op voorwaarde dat we niet kiezen voor ‘oplossingen’ die ons nog decennia langer afhankelijk maken van fossiele brandstof.
“Sowieso blijft het natuurlijk cruciaal om tegelijk de oorzaken van de klimaatverandering aan te pakken. Anders zal je altijd maar hogere dijken moeten bouwen omdat het water gewoon blijft stijgen.
“De tegenstelling tussen klimaatadaptatie en klimaatmitigatie is volstrekt vals. Die twee dingen horen samen.”
“De ecomodernisten (die technologische vooruitgang zien als sleutel tot duurzaamheid, red.) roepen nu luid dat we ons al veel eerder hadden moeten aanpassen aan de klimaatopwarming. Maar ze zitten al jaren aan de knoppen.
- Wat hield hen tegen om adaptatie maatregelen te nemen?
- Wat hebben ze in de realiteit gepresteerd? Helemaal niets!
“Ze slagen er zelfs niet in om een paar bomen te planten op het Operaplein in Antwerpen. Wie heeft hun dat belet?”
Sommigen wijzen de klimaatbeweging zelf aan als schuldige, omdat die klimaatadaptatie verdacht zou hebben gemaakt.
“Tegen welke adaptatiemaatregelen heeft de klimaatbeweging zich verzet?”
Tegen airco’s?
“Omdat die het probleem dreigen te vergroten. Airco’s verbruiken ontzettend veel energie. En zolang we fossiele brandstof nodig hebben om stroom op te wekken, veroorzaken ze dus extra uitstoot. In stedelijke omgevingen verhogen ze de buitentemperatuur.
“Bovendien kan niet iedereen zich die airco’s permitteren. Wat natuurlijk niet wegneemt dat je airco’s moet installeren als ze levens kunnen redden.”
“Dat gezegd zijnde: zou er één airco minder geplaatst zijn omdat de klimaatbeweging ertegen was? Dat gelooft toch niemand?
“Wat is in godsnaam de macht van iemand als Anuna De Wever?
“Terwijl onze beleidsmakers, op een paar schaarse uitzonderingen na, allemaal ecomodernisten zijn.
“Zelfs de Europese Green Deal is, in belangrijke mate, een ecomodernistisch project.”
© Renate Beense
Is dat zo?
“Dat denk ik wel. De Green Deal vraagt geen grote gedragswijzigingen van de bevolking. Die zet vooral in op technologische oplossingen, wat ik begrijp. Er is een groot draagvlak voor dat soort oplossingen. Maar doe dan niet alsof de klimaatbeweging, die marginaal is, de lakens uitdeelt. Dat is leugenachtig.
“Ook de dikke Europese rapporten die voormalige Italiaanse premiers als Mario Draghi en Enrico Letta de afgelopen jaren schreven, zijn ecomodernistisch van inslag.
“In die rapporten staan trouwens veel bemoedigende dingen. Ze pleiten niet voor een vertraging maar voor een versnelling van de energietransitie.”
Ja? Op de top van Alden Biesen waar premier De Wever zei dat het Europese klimaatbeleid en de oplopende energiekosten onze industrie kapot dreigen te maken, zwaaide hij toch met het Draghi-rapport om zijn punt te maken.
“Dan spant hij Draghi voor zijn kar.
“Die legt inderdaad een link tussen de energiekosten en onze competitiviteit. Maar volgens Draghi is de belangrijkste oorzaak van de problemen dat we te afhankelijk zijn van fossiele energie. En dus moeten we versneld inzetten op hernieuwbare energie. Daar ligt een grote besparing voor het oprapen voor het bedrijfsleven.
“En om eens iets positiefs te zeggen: ik geloof dat de Europese Commissie, in de schaduw van de grote cultuuroorlog over ons klimaat, daar ook op blijft inzetten.”
Wat bedoelt u daarmee?
“Er is de afgelopen tijd veel geschreven over de afzwakking van het Europese klimaatbeleid. Dat is ook terecht. In een rapport stond onlangs dat er al 45 klimaatmaatregelen zijn teruggedraaid.
“Maar het is niet de enige realiteit. Er wordt tegelijk ook werk gemaakt van de versnelde elektrificatie van de EU. Dat doet men natuurlijk ook om de uitbouw van AI-datacenters mogelijk te maken. Maar het is evenzeer een belangrijke stap in de ecologische transformatie.”
“Laat me nog een ander voorbeeld geven: al enkele dagen bestaat er in Europa een ‘recht op reparatie’. Dat heeft enorme implicaties.
“Hoeveel mensen hebben thuis niet zo’n kast die vol zit met onherstelbare computers? Wel, een bedrijf als Apple is nu verplicht om reservestukken op te sturen naar reparateurs in Europa.
“Dat is een typevoorbeeld van een kleine maatregel waar een groot idee achter zit: dat van een circulaire economie. Het is belangrijk om dat soort vooruitgang ook te benoemen.”
Toen u Wat we toen al wisten vier jaar geleden presenteerde, noemde u de klimaatjongeren een punt van hoop. Die wegen nu veel minder op het debat.
“Voormalig EU-commissaris Frans Timmermans heeft vaak gezegd dat de Europese Green Deal zonder hen nooit tot stand was gekomen. Dat is geen geringe prestatie.
“Het klopt dat hun impact niet duurzaam is gebleken. Maar wat hadden we nu verwacht? Dat die mensen van 17 of 18 jaar hun leven on hold zouden zetten tot het klimaatprobleem was opgelost?
“Het is ook niet hun verantwoordelijkheid dat hun signaal onvoldoende is opgepikt. Dat moet je verwijten aan de mensen die het voor het zeggen hebben.”
“Een van kwalijkste evoluties is dat het klimaatdebat de laatste jaren de cultuuroorlog werd ingetrokken.
“Ik las deze week een artikel over een onderzoek naar plantaardige vleesvervangers. Die worden nu blijkbaar gezien als ‘niet mannelijk genoeg’. Dat is hemeltergend.
“De ecologische voetafdruk van de vleesindustrie is gigantisch. Als je dat kan oplossen met vleesvervangers die smaken als écht vlees, is het probleem van de baan. Zou je denken.
“Maar nu is men erin geslaagd om dat product als verwijfd af te schilderen. De manosphere heeft zelfs het voedseldebat overgenomen!”
© Renate Beense
Voor veel mensen staat de klimaattransitie gelijk aan verlies, aan het idee dat we geneugtes moeten opgeven. Is het niet cruciaal om dat beeld om te buigen?
“Absoluut.”
Kan het?
“Ik denk van wel. Neem nu het verzet tegen windmolenparken. Veel mensen zitten niet te wachten op zo’n ding in hun achtertuin. Dat begrijp ik. Maar als je de winst die windmolens genereren, doet terugvloeien naar de directe omgeving, dan verdwijnt de tegenstand misschien ook.”
“Het is cruciaal dat mensen een perspectief aangereikt krijgen.
“Ik begrijp goed dat wie in een huurwoning leeft die in de winter niet te verwarmen valt en in de zomer niet te koelen is, geen boodschap heeft aan praatjes over zonnepanelen.
“Daarom is het zo onbegrijpelijk dat de miljarden uit het covid-groeifonds niet veel meer zijn gebruikt om wijken duurzamer te maken. Daar is de overheid geweldig tekortgeschoten.
“Die zou moeten zeggen: wij gaan je veel meer helpen met de verduurzaming van je huis, met de vergroening van je straat, met de verkoeling van je stad.”
“Dan kan de angst voor verlies immers omslaan in een verlangen naar iets nieuws. En dat is de sleutel tot verandering. Maar om dat voor elkaar te krijgen, heb je natuurlijk ook exceptionele politici nodig.”
Ziet u die?
“Ik denk dat Zohran Mamdani (de nieuwe burgemeester van New York, red.) een interessante weg wijst. (lacht)
“Ik kan me voorstellen dat veel lezers nu zuchten: daar zijn ze weer met een linkse heiland.”
De zoveelste!
“Ik begrijp dat cynisme. Maar ik las onlangs een gesprek met hem in The New York Times met een veelzeggende titel: ‘Zohran Mamdani weet dat hij over politiek kapitaal beschikt en hij is van plan het ook uit te geven’.
“Dat lijkt me, los van zijn concrete ideeën, de crux. Hij zegt: ik zal proberen mijn programma waar te maken, ook als er tegenkanting komt en ook als ik daardoor niet meer herverkozen raak.
“Dat is het omgekeerde van tal van andere progressieve politici van de voorbije jaren, zoals Keir Starmer.
“Die boekte ook een grote overwinning, maar deed er niets mee. Hij had schrik om ook maar één risico te nemen. Je kon de angst van zijn gezicht aflezen.”
Ook Mamdani zal op tegenstand botsen.
“Uiteraard. Je lost de betaalbaarheidscrisis in New York niet zomaar op. Je creëert niet één-twee-drie een andere huizenmarkt.
“Maar Mamdani probeert wel. Dat soort figuren heb je nodig. Een beetje zoals Jean-Luc Dehaene bij ons in de jaren 90. Die zei: die Maastricht-normen moeten we halen, daar is geen weg omheen.”
“Volg je Adam Tooze? Een economisch historicus. Hij had het vorig jaar in zijn podcast over een bezoek aan Chengdu, een van die Chinese steden waar meer mensen wonen dan in België.
“Hij stond daar op een gigantisch kruispunt. Toen het licht op groen sprong, vertrokken al die wagens en hoorde hij … niets. Het leek wel een silent disco. Het waren allemaal elektrische auto’s.
“Mijn punt is niet dat we allemaal naar China moeten verhuizen. En ik ga het Chinese model ook niet verdedigen. Ik ben evenmin een techno-optimist. Maar ik begreep het wow-gevoel wel dat Tooze beschreef.”
Wat kunnen we daarvan leren?
“Dat een heel stevige industriepolitiek tot veel in staat is. Je kan als overheid duidelijk vastleggen welke sectoren je wil ondersteunen.
“Dat leek me ook de bottomline van die Italiaans-Europese rapporten waar we het eerder over hadden.
“Enrico Letta begint zijn betoog niet toevallig met een pleidooi voor een hogesnelheidstrein tussen Stockholm en Rome.”
U verliest de moed niet?
“Die luxe is er niet. Het is belangrijk om te benoemen wat er verkeerd loopt. Dat heb ik in dit gesprek gedaan. Maar ik wil ook zien wat er goed gaat. Anders rest er enkel defaitisme.”
Ontdek ook
Lees ook
Bron: De Standaard