Europa beleeft momenteel de hevigste bosbranden en hoogste temperaturen uit zijn geschiedenis. Inwoners slaan op de vlucht, leiders zoeken wanhopig naar antwoorden en volgens klimaatexperts zal het alleen maar erger worden.
Mark Landler en Chico Harlan
29 juli 2026
Leestijd: 8 min
‘Het zal steeds erger en erger en erger worden’
Zondag hing er een dichte, geeloranje sluier over Bordeaux, die de zon verduisterde en de torenspitsen van de kathedraal in de Franse stad deed vervagen. Een wolk van minuscule asdeeltjes prikte in de ogen en bleef steken in de keel. Dertig kilometer ten westen van de stad woedde een gigantische bosbrand zo hevig dat die een eigen weersysteem creëerde.
“Zoiets hebben we nog nooit gezien”, vertelt de 89-jarige Roger Peuron.
De oprukkende vlammen verdreven de gepensioneerde ingenieur, geboren voor de Tweede Wereldoorlog, onlangs uit zijn huis. Het is alsof hij spreekt namens miljoenen mensen in heel Europa.
Allesverslindende branden. Verzengende hittegolven. Bizarre stormen.
De zomer van 2026 heeft in verschillende Europese landen nu al meteorologische records gebroken. Op een continent dat eeuwen van onrust doorstond, van verwoestende oorlogen tot dodelijke pandemieën, drijft het weer zelf Europa nu bijna tot een breekpunt.
In Frankrijk en Spanje zijn al ruim 300.000 mensen ontheemd. De zwaarste branden uit de moderne geschiedenis van beide landen hebben er geleid tot de grootste evacuaties in vredestijd, waarbij hele dorpen in de as werden gelegd en tienduizenden hectaren natuur in vlammen opgingen.
Miljoenen anderen snakken wanhopig naar verlichting van de temperaturen, die geregeld de grens van 40 graden overschrijden.
“Europa is ‘ground zero’ als het gaat om de impact van de klimaatverandering”, stelt de Zweedse wetenschapper Johan Rockström, directeur van het Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung in Duitsland.
“2026 is nog maar het begin. Het zal onvermijdelijk erger worden. Het zal steeds erger en erger en erger worden, tot op het punt waarop we de grenzen van ons aanpassingsvermogen vrees ik voorbijschieten.”
Uiteraard staat Europa daar niet alleen in. Hittegolven hielden dit jaar ook Australië en Japan in hun greep.
Overstromingen verwoestten Kenia en Angola en een sneeuwstorm legde het oosten van de Verenigde Staten lam.
Landen op het zuidelijk halfrond blijven bovendien veel kwetsbaarder voor de gevolgen van een veranderend klimaat dan het rijke Europa.
‘Het zal steeds erger en erger en erger worden, tot op het punt waarop we de grenzen van ons aanpassingsvermogen vrees ik voorbijschieten’
Johan Rockström
Directeur Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung
Als een oven
Toch warmt geen enkel ander continent zo razendsnel op, met een tempo dat sinds halverwege de jaren negentig bijna het dubbele van het wereldwijde gemiddelde bedraagt.
Daardoor worden Europeanen harder dan anderen geconfronteerd met de meedogenloze realiteit van een veranderd klimaat. Zeker in de zomer, wanneer de ooit milde dagen plaats maken voor een hitte die aanvoelt als een oven.
Hoewel het hier doorgaans nog koeler is dan in pakweg het Amerikaanse zuidwesten of de Perzische Golfregio, is Europa minder goed opgewassen tegen de extremen.
Veel gebouwen hebben geen airconditioning en zijn net ontworpen om warmte vast te houden.
De monocultuur van de bomen op de heuvels en kustvlaktes, die veelal werden aangeplant in koelere en nattere periodes, zorgt tijdens het bosbrandseizoen bovendien voor een gevaarlijk brandrisico.
“Door deze hittegolf en de vele branden kun je wel stellen dat de situatie stilaan ondraaglijk wordt”, zegt Sonia Seneviratne, een Zwitserse klimaatwetenschapper aan de Eidgenössische Technische Hochschule in Zürich.
Of dat besef ook zal leiden tot drastische nieuwe maatregelen, hetzij om de gevolgen van de opwarming te verzachten of om ons eraan aan te passen, is een heel andere vraag.
In Spanje kondigde premier Pedro Sánchez de ‘klimaatnoodtoestand’ af. Dat vereist volgens hem een nationaal pact om “het probleem structureel bij de wortel aan te pakken”.
In Frankrijk beloofde president Emmanuel Macron om de uitgestrekte dennenbossen in de Gironde, die de afgelopen week in vlammen opgingen, aan te planten met nieuwe boomsoorten. Die zouden beter bestand moeten zijn tegen een droog en heet klimaat.
“De huidige situatie is de moeilijkste die we ooit hebben geregistreerd, de zwaarste sinds de Tweede Wereldoorlog”, benadrukt Macron.
Ondanks de hoogdringendheid dreigt het Europese engagement om de CO2-uitstoot terug te dringen echter te verwateren. Nochtans wijzen wetenschappers dat aan als de enige effectieve manier om de klimaatverandering te stoppen.
Deze maand stelde de Europese Unie zelfs voor om de regels aan te passen, waardoor sommige industriële sectoren nog verder in de toekomst net íéts meer zouden mogen vervuilen.
De zogeheten ‘net zero’-beleidslijnen, die ernaar streven de uitstoot van broeikasgassen in evenwicht te brengen met de hoeveelheid die uit de atmosfeer wordt gehaald, vormen stilaan een dankbaar doelwit voor critici.
Vooral op de rechterflank klinkt het dat zulke maatregelen een luxe zijn die Europa zich in tijden van zwakke economische groei en energieonzekerheid simpelweg niet kan veroorloven.
Bovendien hangt het wereldwijde traject, ongeacht wat Europa doet, af van energieverslindende ontwikkelingslanden en grootmachten als China en de Verenigde Staten, waar president Trump klimaatverandering nog afdeed als “boerenbedrog”.
“We zien hoe Ursula von der Leyen alle zeilen moet bijzetten om de huidige engagementen overeind te houden”, merkt Rockström op, verwijzend naar de voorzitter van de Europese Commissie.
“Wat er nu gebeurt in Frankrijk en Spanje betekent nochtans dat we ons ambitieniveau net moeten opkrikken, niet verlagen.”
Kettingreactie
Een manier om dat te bereiken, stelt hij, is het brede publiek beter inlichten over het causale verband tussen het opwarmende klimaat en de rampzalige branden van de voorbije week.
De catastrofe voltrok zich namelijk in een meedogenloze, maar volkomen logische kettingreactie.
Eerst droogden ongeziene hittegolven de bodem en de vegetatie, die na een natte winter nog welig tierde, volledig uit.
Vervolgens deden bosbranden rond Bordeaux en de Spaanse hoofdstad Madrid zich tegoed aan die natuurlijke brandstof.
Woensdagochtend meldden functionarissen in de Gironde nog dat de brand ’s nachts was gestabiliseerd, maar een nieuwe hittegolf dreigt de omstandigheden weer te doen escaleren, net nu de brandweer vooruitgang boekt bij het blussen.
Eerdere hitteperiodes legden al andere Europese pijnpunten bloot.
Eind juni schrapten spoorwegmaatschappijen ritten en legde Frankrijk tijdelijk enkele kernreactoren stil om te voorkomen dat er oververhit water in de reeds warme rivieren werd geloosd.
De aanhoudende droogte en de daarmee gepaard gaande lage waterstanden in de Donau en de Rijn brachten dan weer het rivierverkeer in de war.
Dat Europa de kroon spant als het snelst opwarmende continent, is zowel een gevolg van veranderende weerpatronen als van de nabijheid van het Noordpoolgebied.
Door het afnemende ijs en de smeltende sneeuwlaag ontstaan daar steeds meer donkere oppervlakken die de warmte absorberen.
Het continent is momenteel ruim 1,6 graden Celsius warmer dan dertig jaar geleden. Die stijging voltrekt zich zo razendsnel dat ze merkbaar is binnen één enkele generatie.
Begin deze week had Frankrijk sinds 1947 in totaal 53 hittegolven geregistreerd, waarvan er maar liefst 28 plaatsvonden in de afgelopen vijftien jaar.
Tussen 1921 en 2000 noteerde Bordeaux volgens de nationale weerdienst Météo-France geen enkele dag met temperaturen van 39 graden Celsius of meer.
Deze zomer werd die kaap al zeven keer gerond, met woensdag nog een mogelijke uitschieter, terwijl we niet eens halverwege het seizoen zijn.
De door de hitte geplaagde wijnboeren in de regio vrezen intussen dat de aanhoudende rookontwikkeling hun befaamde wijngaarden zal aantasten.
Dystopisch beeld
Volgens Friederike Otto, een Duitse klimatoloog verbonden aan het Imperial College London, zorgden de straalstroom en hogedruksystemen vroeger nog voor dagenlang “aangenaam zomerweer” in Europa.
Vandaag, zegt ze, creëert diezelfde dynamiek ronduit ondraaglijke omstandigheden doordat ze samengaat met een algemeen warmer klimaat.
Het meest beangstigende aspect van deze Europese zomer is volgens wetenschappers dat hij achteraf bekeken misschien nog mild zal lijken.
De planeet stevent er onafwendbaar op af om de kerndoelstelling van het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015 te schenden: voorkomen dat de aarde met meer dan 2 graden Celsius opwarmt in vergelijking met het pre-industriële tijdperk.
In plaats van af te vlakken, lijkt het tempo van de opwarming volgens sommige experts juist verder te versnellen.
De Franse weerdienst schetst een ronduit dystopisch beeld.
Tegen 2050 zouden hittegolven vijf keer zo vaak kunnen voorkomen en kunnen de temperaturen vlot oplopen tot bijna 48 graden Celsius.
In een immense expohal in Bordeaux, waar duizenden evacués zondag onderdak vonden, is die toekomst nu al werkelijkheid.
Toch moest de 51-jarige maatschappelijk werker Céline Lartigue teruggrijpen naar het antieke Europese verleden om de as en de oranje lucht te beschrijven die ze waarnam toen ze haar huis in de buitenwijk Saint-Médard-en-Jalles – de locatie waar ook de brandstof voor de Franse kernraketten wordt geproduceerd – in allerijl ontvluchtte.
“Het leek wel Pompeï”, blikt ze terug.
(c) The New York Times
Lees ook
Overzicht
Lees andere berichten in deze categorieën
Bron: De Morgen