Van subtiele opmerkingen tot het mislopen van kansen of medische zorg: hoewel leeftijdsdiscriminatie veel voorkomt, blijft het vaak onder de radar. Nochtans zijn de psychologische gevolgen niet te onderschatten.
Kari Van Hoorick – Plus Magazine
27 april 2026
Leestijd: 13 min
Leeftijdsdiscriminatie of agisme is overal in onze samenleving doorgedrongen, zo tonen tal van wetenschappelijke onderzoeken aan. Vooral oudere volwassenen zijn de dupe.
Ook onze eigen bevraging onder Pluslezers bevestigt dat heel wat 50-plussers er in hun dagelijks leven recent mee te maken kregen: op de werkvloer of bij zorgverleners, maar evengoed in hun vrije tijd.
Al even opvallend: het leidt zelden tot felle, verontwaardigde reacties, laat staan officiële klachten zoals bij racistische of vrouwonvriendelijke incidenten.
Wanneer iemand te oud wordt bevonden voor een nieuwe baan of leuke uitdaging, wordt daar eerder wat lacherig over gedaan en wie het echt aanklaagt, riskeert zelfs te worden weggezet als een zuurpruim.
Het begint vaak subtiel met opmerkingen die als compliment klinken
Discriminatie in cijfers
–> 94% van de deelnemers aan onze poll op plusmagazine.be zegt dat hij of zij ooit werd uitgesloten van een activiteit op basis van leeftijd. Dit gebeurde vooral op de werkvloer of bij sollicitaties, bij een financiële instelling, bij een zorgverlener of ziekenhuis, bij verenigingen of vrijwilligerswerk.
–> 35% van de oudere volwassenen in Europa kreeg al te maken met een vorm van agisme. Dat ging van beledigingen of het weigeren van diensten tot zelfs mishandeling. Leeftijd wordt in Europa zelfs vaker genoemd als bron van oneerlijke behandeling dan geslacht of etniciteit.
–> 44% van de Belgen vindt discriminatie van 55-plussers wijdverspreid. Ter vergelijking: Denemarken scoort het best met ‘slechts’ 23% mensen die aangeven dat dit fenomeen veel voorkomt, terwijl het in Bulgarije het vaakst wordt gerapporteerd (63%).
–> 50% van de mensen wereldwijd heeft – al dan niet bewust – aan agisme gedaan door mensen anders te behandelen of te beoordelen op basis van hun leeftijd.
–> 6,33 miljoen gevallen van depressie wereldwijd zijn rechtstreeks toe te schrijven aan agisme.
Bron: WHO Global report on ageism, European Social Survey
“Die gevoeligheid ontbreekt inderdaad, wellicht omdat leeftijdsdiscriminatie de vorm van discriminatie is waar we ons het minst van bewust zijn”, merkt professor communicatie wetenschappen Baldwin Van Gorp (KU Leuven) op.
Hij doet onderzoek naar beeldvorming over ouder worden.
“Dat is natuurlijk eigenaardig, omdat iedereen toch hoopt oud te worden. We hebben er dus alle belang bij om dat te bestrijden.
“Er zijn sterke vermoedens dat deze discriminatie het gevolg is van een soort oerangst voor aftakeling en overlijden, die bij veel mensen leeft.
“Door ouderen aan de kant te schuiven, probeert men die periode verder van zich weg te duwen. We zijn allemaal vatbaar voor zulke vooroordelen die zich vaak sluipend in ons denken nestelen.
“Ook mij is het overkomen, tijdens mijn onderzoek naar hoe mensen met dementie naar zichzelf en hun ziekte kijken.
“Ik was zo verbaasd over de goede gesprekken dat ik bij de zorgverleners polste of zij niet vooral de ‘betere’ patiënten hadden geselecteerd. Onbewust had ik zelf ook een stereotiep beeld van die groep gevormd.”
Daarnaast wordt dat negatieve beeld van ouderen in de hand gewerkt door onze samenleving die heel individualistisch is en sterk gefocust is op productiviteit.
“Iedereen moet nuttig zijn, dat is de boodschap. Voeg daar nog het actuele verhaal bij van de pensioenen die onbetaalbaar zouden worden, en je krijgt het imago van ‘een groep die vooral goed voor zichzelf heeft gezorgd’.”
Dat beaamt ook Magda De Meyer van de Vlaamse Ouderenraad.
“In bepaalde beleidskeuzes van onze regering, zoals de huidige besparingslogica, wordt gewaarschuwd voor de vergrijzingsgolf en de hoge zorgkosten die op ons afkomen. Dat zet generaties onnodig tegen elkaar op.
“Ouderen worden in dit narratief als een last en een kostenpost afgeschilderd, omdat ze economisch niet meer rendabel zouden zijn.
“Natuurlijk klopt dat niet. Kijk maar eens naar het enorme belang van de silver economy. Los van degenen die professioneel actief blijven, consumeren zij ook volop.
“Daarnaast zijn 50-plussers sociaal onmisbaar, want ze nemen ongelofelijk veel onbetaalde zorgtaken op, verzetten bergen vrijwilligerswerk en laten talloze verenigingen draaien. Dat foute beeld moet dringend overboord.”
Ouderen economisch niet meer rendabel? Dat klopt natuurlijk niet.
Die verkeerde perceptie maakt dat ook investeren in ouderen als nutteloos wordt afgedaan.
Professor Van Gorp: “We vinden het vanzelfsprekend om jongeren te laten studeren terwijl ouderen net zo goed enorm kunnen bijleren, ook dankzij hun levenservaring.
“Niet toevallig hebben heel wat kunstenaars, zoals James Ensor, hun beroemdste topstukken na hun 65ste gemaakt, als resultaat van een jarenlang groeiproces.”
Taal en media
Ook taal en beelden kunnen de verwachtingen en het gedrag beïnvloeden.
Dat geldt zowel voor grapjes, zoals een cartoon waarbij je een oudere met tipp-ex een fout op zijn scherm ziet verbeteren, tot cliché reclame beelden van mensen achter rollators of beladen woorden zoals ‘bejaard’ of ‘ouden van dagen’.
Professor Van Gorp: “Bij een krantenartikel over een onderzoek naar computergebruik bleek dat mensen van alle leeftijden met een bepaald onderdeel sukkelden. Toch wordt daar een foto bij geplaatst van een oudere vrouw achter haar computer.
“Doordat we in de media zo vaak op zoveel verschillende manieren met deze ideeën geconfronteerd worden, gaan we veel van die clichés onbewust overnemen. Daardoor wordt leeftijdsdiscriminatie ook sneller getolereerd.
“Mensen redeneren dan: logisch dat die afgewezen wordt, want door zijn leeftijd zal hij wel te traag en niet flexibel zijn.”
Ook professor gerontologie Christel Geerts (VUB) pleit voor neutraal taalgebruik zoals ‘oudere volwassenen’ en wijst op de invloed van sociale media.
“Alle aandacht gaat volop naar wat dit doet met jongeren en hun zelfbeeld. Als oudere word je door de algoritmes eveneens overspoeld door boodschappen over anti-aging producten of tips over hoe je je lichaam jong kan houden.
“Die continue herhaling doet natuurlijk ook wat met hoe we naar onszelf kijken.
“Doordat het zo subtiel plaatsvindt en er bovendien commerciële belangen spelen, is het lastig om ertegenin te gaan.”
Nochtans is er geen leeftijdsgroep zo divers als de 50-plussers.
Professor Geerts: “Dat heeft deels te maken met je genen, waardoor niet iedereen op dezelfde manier veroudert, maar vooral met levensstijl, karakter en hoe je in het leven staat.
“Je hebt uitgebluste vijftigers en 80-plussers die nog hele tuinen onderhouden of verre reizen maken. Of zeventigers die digitaal perfect mee zijn. De clichés over deze groep staan dus mijlenver van de realiteit.”
Leeftijdsgrenzen in gezondheidszorg
In de zorg blijkt het cijfer dat je op de teller hebt staan soms een doorslaggevende factor.
Zorgnet-Icuro, het Vlaams netwerk van zorgorganisaties, pleit er daarom voor om leeftijdsgrenzen te verwijderen uit regelgeving en medische richtlijnen en in de eerste plaats te kijken naar het individu.
- Wat wil hij of zij?
- Hoe is de algemene conditie en het medische verleden?
Voor een leeftijdsonafhankelijke zorg dus. Vandaag krijgen mensen al te horen dat ze voor een of andere ingreep ‘te oud’ zijn.
“Waar vroeger vooral overbehandeling aan de kaak werd gesteld, horen we nu meer geluiden van mensen die op basis van hun leeftijd onderbehandeld worden”, zegt professor Geerts.
“‘Rugpijn? Ach, wat zou je willen op jouw leeftijd?’
“Heel wat klachten worden zo onterecht toegeschreven aan de leeftijd.”
Dat heel wat zorgverleners er al dan niet bewust een stereotiep beeld van ouderen op nahouden, doet er ook geen goed aan.
Christel Geerts toetste dit bij verpleegkundigen en ontdekte hoezeer die beeldvorming het gedrag en zo de zorgverlening beïnvloedt.
“Komt een zeventiger met zijn dochter van vijftig op consultatie, dan richt de zorgverlener zich vaak automatisch tot die jongere, vanuit de veronderstelling dat de oudere die uitleg toch niet zou begrijpen.
“In dezelfde lijn ligt het bekende betuttelende taalgebruik à la ‘Hebben we goed geslapen, madammeke?’
“Dat zorg voor ouderen vaak als ‘niet ernstig’ wordt ervaren, werkt agisme ook mee in de hand.
“Dat zou aangepakt kunnen worden door te focussen op meer persoonlijke zorg, waarbij zorgverleners de mens leren kennen en zo verder kijken dan de uiterlijke verschijning.”
Zelfs in de regelgeving
Hoewel de wet discriminatie op basis van leeftijd verbiedt, zitten er in onze regelgeving heel wat opvallende leeftijdsgrenzen ingebouwd.
“Die kan je moeilijk anders zien dan als een vorm van agisme”, zegt Magda De Meyer.
“Zo is de gratis screening voor borstkanker in België beperkt tot de leeftijd van 69 jaar, terwijl één op de drie borstkankerpatiënten ouder is dan 70 jaar.
“Een gelijkaardig verhaal geldt bij de preventieve darmkanker onderzoeken die stoppen op 74.
“Dat zijn in feite puur economische keuzes waarbij het signaal wordt gegeven dat het voor die groep minder de moeite loont.
“Een ander flagrant voorbeeld dat wij al lang aanklagen, is de leeftijdsgrens van 66 jaar bij de erkenning van een handicap.
“Wie op zijn 64ste door een zwaar ongeval invalide wordt, kan rekenen op zo’n erkenning en tegemoetkomingen om zorg of hulpmiddelen aan te kopen. Heb je de pech om dat na je 66 mee te maken, dan moet je al die kosten zelf dragen.”
Zo mogelijk nog meer verdoken, is de leeftijdsdiscriminatie waar mensen in hun vrije tijd tegenaan lopen bij verenigingen, sportclubs of vrijwilligerswerk.
Er zijn getuigenissen van mensen die moesten stoppen als vrijwillig bestuurslid van een lokale Rode Kruisafdeling omdat ze 70 werden, anderen werden vanwege hun leeftijd geweigerd bij een koor, bij het helpen van leerlingen met huiswerk of bij daklozen organisaties. Zogezegd ‘kleine’ afwijzingen die zelden gemeld of aangeklaagd worden.
Professor Geerts: “Het is eigenlijk te gek voor woorden dat we aan de ene kant mensen aanmoedigen om actief ouder te worden om ze vervolgens van allerlei activiteiten uit te sluiten op basis van hun leeftijd.”
Psychische en emotionele impact
Sinds de WHO enkele jaren terug een stevig onderbouwd rapport over leeftijdsdiscriminatie publiceerde, is duidelijk geworden dat het een allesbehalve onschuldig verschijnsel is.
“Het gaat niet over zomaar wat gevoeligheden van oudere mensen met lange tenen.
“Onderzoeken hebben zwart op wit aangetoond dat deze vooroordelen negatieve psychologische gevolgen hebben.
“Dergelijke afwijzingen of opmerkingen op basis van leeftijd kruipen diep onder de huid en kunnen heel ondermijnend werken.
“Het maakt onzeker, tast het zelfbeeld en het zelfvertrouwen aan, bezorgt chronische stress enzovoort”, beklemtoont professor Geerts.
“Dat heeft invloed op zowat alle domeinen van de gezondheid: van depressies die daar rechtstreeks aan toe te schrijven zijn tot allerhande fysieke problemen. Die gevolgen worden nog heel vaak onderschat.”
Afwijzingen of opmerkingen op basis van leeftijd kruipen diep onder de huid
Een ander kwalijk gevolg is dat velen zich vervolgens gaan gedragen naar die vooroordelen.
“Ze internaliseren die verwachtingen en geloven effectief dat ze voor die job, cursus of vereniging te oud zijn geworden of dat ze ‘toch niet interessant genoeg zijn’.
“Zo evolueert een stereotiep naar een selffulfilling prophecy”, weet professor Van Gorp.
Op langere termijn leidt dat tot mensen die zich terugtrekken uit de samenleving, die zich isoleren en vereenzamen. Ze leggen zichzelf onnodig beperkingen op en maken zich kleiner en onzichtbaar.
Wie zelf gelooft dat hij niet veel meer waard is, scoort op alle uitkomsten qua gezondheid en eenzaamheid slechter.
Ouderen met zo’n negatieve instelling leven gemiddeld zelfs 7,5 jaar minder lang dan positievere leeftijdsgenoten.
Magda De Meyer: “Ook de samenleving verliest hierdoor waardevolle ervaringen en inzichten.
“Een Afrikaans spreekwoord zegt: met het overlijden van een oudere gaat telkens een bibliotheek in vlammen op. Om maar aan te geven hoeveel kennis en ervaring onze generaties te bieden hebben.”
Nood aan een andere mentaliteit
Om agisme aan te pakken is een mentaliteitsverandering nodig in de hele samenleving.
“Alles begint bij het (h)erkennen van deze discriminatie en bij de bereidheid om je eigen clichés over ouderen in vraag te stellen”, zegt professor Van Gorp.
Daarnaast mogen ook de voordelen van ouder worden meer in de verf worden gezet.
“Wanneer ik bij lezingen pols wat mensen spontaan associëren met ouderdom, noemt 90 procent negatieve woorden zoals zorg, eenzaamheid, last.
“Dan vertel ik dat als ik diezelfde vraag in China zou stellen, dat het 90 procent positieve antwoorden zou opleveren zoals dankbaarheid, ervaring, wijsheid.
“Dan zie ik in de zaal dat de meesten plots beseffen hoe eenzijdig hun blik is”, vertelt professor Geerts.
Alles begint bij de bereidheid om je eigen clichés over ouderen in vraag te stellen
Ook de interesse in deze groep moet omhoog.
“Als studenten nu onderzoeksonderwerpen krijgen, worden die over ouderen veelal afgewezen wegens saai of oninteressant.
“In alle omgevingen moeten we er expliciet op toezien dat ouderen gelijke kansen krijgen”, adviseert professor Van Gorp.
Al zijn er zeker ook al wat positieve signalen te ontwaren.
“Het rapport van de WHO heeft voor een kantelpunt gezorgd, maar er is nog veel werk aan de winkel.
“Het probleem en de negatieve gevolgen ervan worden door de ganse samenleving nog zwaar onderschat”, aldus professor Geerts.
“Er is een antidiscriminatiewet en een instelling als Unia om daarop toe te zien. Vanuit de overheid moet er ook meer gewaakt worden over positieve beeldvorming.”
De WHO gelooft ook sterk in meer contact tussen jongere en oudere generaties als deel van de oplossing.
Professor Geerts: “Ik ben er een koele minnaar van als dat geforceerd gebeurt.
“Wanneer ik scholen op bezoek zie gaan bij rusthuizen, bevestigt dat voor een stuk het clichébeeld van ouder worden.
“Daarom zouden ze beter ook eens een dag meelopen met de activiteiten van verenigingen zoals Okra of Neos, zodat jongeren kennismaken met de diversiteit van die oudere generaties.”
Bij de Vlaamse Ouderenraad geloven ze ook in zo’n intergenerationele initiatieven als smeermiddel tussen generaties.
Recente pilootprojecten waarbij studenten op kot gingen in het huis van ouderen of in woonzorgcentra, leverden bijvoorbeeld mooie resultaten op.
Dat de huidige babyboomergeneratie een stuk mondiger is dan vroegere generaties is alvast erg hoopgevend, menen experten.
Van Gorp: “Natuurlijk zijn er ook ‘rebellen’ van 80-plus die zich niet door hun leeftijd laten tegenhouden, maar de grote verandering zal allicht komen van de nieuwe zestigers.
“Zij zijn anders opgevoed, ze zijn minder gezagsgetrouw en ze zullen meer op hun strepen durven staan bij leeftijdsdiscriminatie.”
Leeftijd zou eigenlijk nooit een excuus mogen zijn om iets niet te doen.
“Als mensen zin hebben om iets te beginnen, moeten ze er gewoon voor gaan.
“Bij de jongere ouderen zie ik dat die switch zich aan het voltrekken is”, besluit professor Geerts.
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: Plus Magazine