Als topvrouw van het Agentschap voor Natuur en Bos houdt Goedele Van der Spiegel de laatste zomers haar hart vast telkens de naam van een boswachter op haar telefoonscherm verschijnt. Op bosbranden is Vlaanderen goed voorbereid, maar ze waarschuwt dat we kwetsbaar zijn voor de klimaatcrisis. Wanhopen doet ze niet. “De hele wereld komt kijken naar de oplossingen die wij bedenken.”
Simon Demeulemeester – De Standaard
31 juli 2026
Leestijd: 11 min
“Ik kon niet vermoeden hoe hard ik vandaag met crisisbeheer bezig zou zijn”
Goedele Van der Spiegel
De managers van de macht
In de machinekamer van het complexe België houden topambtenaren ons land draaiende. Wie zijn die civil servants, wat zijn hun uitdagingen en drijfveren en hoe gaan ze om met de politieke macht die hen aanstuurt? De Standaard interviewde hen bewust niet in duffe kantoren, maar op plekken die voor hen van bijzondere waarde zijn of waar ze echt zichzelf kunnen zijn.
Tien minuten nadat ons interview is afgelopen, krijgt Goedele Van der Spiegel opnieuw het soort telefoontje dat ze al weken vreest.
Er is brand uitgebroken in het Mastenbos in Kapellen. Gelukkig is die snel onder controle en valt de schade mee. Toch vergeleken bij de tienduizenden hectaren die onder meer in Spanje en Frankrijk nog steeds in lichterlaaie staan.
Bij het begin van het gesprek had Van der Spiegel nog gezegd dat ze schrik heeft telkens de naam van een boswachter of regio beheerder op haar telefoonscherm verschijnt.
“De Jef, van de Kalmthoutse Heide, die slaapt niet, hé.”
Bij het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB), het Vlaamse agentschap dat verantwoordelijk is voor 71.000 hectare natuur, bos en parken, staan de zenuwen al enkele zomers strak gespannen.
Dat vertelt Van der Spiegel aan de ingang van natuurdomein de Brechtse Heide, een 1.726 hectare grote mozaïek van weides, bossen, vennen, plukjes heide en akkers.
Ze koos de plek voor dit gesprek niet toevallig. Vlakbij ligt het militaire domein Groot Schietveld. In 2021 ging daar 600 hectare natuur in rook op.
“We hebben dat intussen grotendeels kunnen herstellen, maar het heeft ons wel 4,16 miljoen euro gekost. Dat hadden we liever kunnen besteden aan nieuwe natuur.”
2021 was een kantelpunt voor het ANB.
“We hebben die waarschuwing niet in de wind geslagen. Er zijn toen meer mensen aangesteld voor veiligheids- en crisisbeheer. We werken sterk preventief, met brandgangen en gericht vegetatiebeheer om de brandbare biomassa te verminderen.
“In het brandseizoen volgt een brandexpert alles op en we zetten mensen in op brandwachttorens en terrils om branden vroeg te kunnen detecteren.
“In het najaar gaan we experimenteren met intelligente camera’s om rooksignalen te detecteren.”
Tien jaar geleden was het ANB daar veel minder mee bezig, weet Van der Spiegel.
“Zelfs in 2023 nog, toen ik aantrad, kon ik niet vermoeden hoe hard ik vandaag met crisisbeheer zou moeten bezig zijn.”
We lopen het bos in, hier dempt het lommer de loden hitte. Van der Spiegel wijst een paar dennen aan.
“Zorgenkindjes. Ze schieten sneller in brand dan loofbomen en branden intenser door de hars die ze bevatten.”
Het is een van de redenen waarom het ANB monotone dennenbossen kapt.
“We krijgen dan soms kritiek, maar ze vervangen door diverse loofbossen of natte natuur wapent ons net tegen bosbranden en klimaatontregeling.”
Terwijl hoog boven het bladergewelf de klagende roep van een buizerd klinkt, vertelt ze dat ze deze plek ook heeft gekozen uit nostalgie.
Ze was een energiek kind, haar ouders lieten haar elk weekend in een bos ravotten.
“De Brechtse Heide was een vaste tussenstop onderweg van Edegem, waar ik ben opgegroeid, naar Schoten, waar onze grootouders woonden. Omdat we daar een paar uur moesten stilzitten, werden we hier altijd eerst even ‘uitgelaten’ (lacht).”
Ook zij geeft de liefde voor natuur door aan haar kinderen. Glunderend vertelt ze dat haar zoon haar enthousiast opbelde vanop kamp om te zeggen dat hij een edelhert had gezien.
Maar de belangrijkste les die ze kreeg van haar ouders: het besef hoe groot de maatschappelijke meerwaarde van natuur is.
“Natuur brengt mensen samen. Ze vergroot ons welzijn en welbevinden, creëert onze welvaart … Dat is de leidraad in wat ik vandaag doe.”
Innovatie en duurzaamheid zijn de rode draad door haar loopbaan.
- Van der Spiegel studeerde voor ingenieur milieutechnologie – “een opleiding voor milieuoplossingen”
- Ze bouwde een onlinepublicatie uit rond milieu en natuur en was van 2004 tot 2012 wetenschappelijk medewerker voor toenmalig Vlaams Parlementslid Bart Martens (Vooruit).
- In 2013 werd ze, voor Groen, schepen in Edegem, bevoegd voor onder meer natuur en duurzame ontwikkeling. In die periode zette ze haar eerste stappen bij de Vlaamse overheid.
- Vanaf 2016 ontwikkelde ze bij Digitaal Vlaanderen de app Mijn Burgerprofiel.
- Met haar expertise in overheidsinnovatie werd ze in 2023 door toenmalig minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) benoemd als administrateur-generaal van het ANB.
Opmerkelijk: een N-VA-minister die een Groen-schepen benoemt.
“Ik denk dat minister Demir mijn drive waardeerde. Om alle schijn van partijdigheid te vermijden, ben ik in 2024 uit de gemeenteraad van Edegem gestapt.
“Dat ik werd benoemd door een N-VA-minister, bewijst mijn professionaliteit. Door mijn politieke ervaring begrijp ik hoe beleid tot stand komt.”
Op Vlaams Parlement TV zei u begin 2024 dat het ANB “de twee pollekes mocht kussen” met een minister als Zuhal Demir. Ook met CD&V’er Jo Brouns?
“Ja, eigenlijk wel. Ik zal nooit zeggen dat het vandaag niet goed loopt. De kern van wat wij proberen te realiseren, staat niet onder druk. Wij krijgen vandaag nog altijd kansen om aan robuuste natuurkernen te werken.
“Er is altijd wel iets om aan te pakken, wat de prioriteiten van de minister ook mogen zijn.
“Minister Brouns hecht bijvoorbeeld veel belang aan de recreatieve waarde van natuur.”
Maar hij wil natuur wel weer meer “opsluiten”, zoals u dat noemt. Het ANB mag geen grond meer kopen in landbouwgebied, terwijl u ijvert voor meer verbindingen tussen natuurgebieden.
“Ik heb de minister nooit horen zeggen dat hij tegen die verbindingen is. De politiek schetst het kader, wij vullen het in.
“Als wij geen gronden meer mogen aankopen in landbouwgebied, dan proberen we onze natuurkernen te verbinden op andere manieren.
“We subsidiëren de aanleg van kleine landschapselementen, zoals hagen en poelen. We zetten extra in op samenwerking met landbouwers, private eigenaars en kijken naar tuinen.
“12 procent van Vlaanderen is tuin, daar ligt enorm veel potentieel. En dus sturen we onze tuinrangers uit. Dat zijn vrijwilligers die we opleiden om gratis advies te geven aan burgers om hun tuinen natuurlijker in te richten.”
Vanuit de administratie klinkt de verzuchting dat de ruimte voor discussie met de politiek steeds kleiner wordt.
“Het primaat van de politiek is dominanter geworden, dat klopt. Maar dat verandert voor mij de essentie niet.
“Onze rol blijft dezelfde: de lange termijn bewaken en beleid degelijk uitvoeren. Daar kan ik goed mee leven. Als je zelf het beleid wilt bepalen, dan moet je geen ambtenaar worden.”
U was schepen en stond ook op nationale kieslijsten. Was u niet liever zelf minister geworden?
“O, neen. Ik ben eigenlijk heel blij met hoe het toen is gelopen. Ik kan in deze rol veel meer betekenen, daar ben ik van overtuigd.
“In de politiek ben je afhankelijk van wisselende meerderheden, er moet worden gescoord op de actualiteit van de dag …
“Wij bouwen op de langere termijn. Ik ben heel gelukkig in wat ik vandaag doe. Maar ik wil nog even terugkomen op het primaat van de politiek. Dat is niet de grootste bedreiging voor de administratie.”
Wat dan wel?
“Dat zowel burgers als politici ons nog steeds zien als regelneven en ambetanteriken. Nog steeds leeft de karikatuur uit De collega’s, maar ik ben hier nog nooit iemand tegengekomen die zit af te tellen tot het 17 uur is.
“Wel zie ik heel geëngageerde, deskundige mensen die het algemeen belang dienen en veel realiseren. Dat daar zo weinig erkenning voor is, is problematischer dan pittige discussies met politici.”
Hebben ambtenaren dat beeld niet ook wat aan zichzelf te danken?
“De uitwassen die er in een ver verleden misschien waren, zijn er al lang uit. Denkt u nu echt dat er vandaag nog ruimte is voor luieren? Er zit echt geen vet meer op onze organisatie, hoor.
“Het ANB telt vandaag 800 mensen, van wie 700 ambtenaren zijn. We hebben minder ambtenaren dan vroeger en minder mensen op het terrein, zoals boswachters.
“Maar wij leveren wel elk jaar 16.000 adviezen af, richten natuur in, handhaven op natuurovertredingen in heel Vlaanderen …
“En de klimaatcrisis zet alles op scherp – ook onze veiligheid. Als we nog verder besparen, komen de kerntaken van de overheid in het gedrang.
“Maar goed, ik heb er de aard niet naar om te klagen …”
Van der Spiegel onderbreekt zichzelf, ze hoort woordvoerder Jeroen Denaeghel, die achter ons stapt, grinniken.
“We noemen Goedele wel eens de vrouw van de vele werven”, zegt hij.
Waarom noemen ze u zo?
“Ik denk omdat ik veel wil, en liefst ook snel. Ik ben niet de meest geduldige, dat geef ik toe (lacht).
“Ik probeer mijn organisatie voortdurend uit te dagen en stimuleer mensen om initiatief te nemen. Daarvoor hebben we Baanbrekers opgericht: voor medewerkers die niet noodzakelijk een leidinggevende functie ambiëren, maar wel mee willen bouwen aan een sterke organisatie.
“We moeten af van het idee dat je ofwel moet verzanden in je functie ofwel moet opstijgen in de hiërarchie.”
Voor het eerst lanceerde het ANB een grote campagne met billboards. “Met natuur wordt alles beter”, staat erop. Waarom doen jullie dit?
“Omdat het nodig is. Er is een groot draagvlak voor natuur en voor natuurherstel, dat blijkt uit alle bevragingen. Maar mensen weten daarom niet wat de natuur voor hen betekent.
“Voor mij is het cruciaal dat we natuur heel breed benaderen. Biodiversiteit is een fundamentele pijler van ons werk, maar mensen moeten beseffen dat natuur ook veiligheid en welvaart creëert, en welzijn en ontspanning.”
Geeft u eens een voorbeeld?
“Het Sigmaplan, dat Vlaanderen beschermt tegen overstromingen van de Schelde en haar zijrivieren.
“Een rivier die ruimte heeft om te overstromen, vernielt geen huizen, houdt de bodem nat zodat die beter gewapend is tegen de droogte en creëert prachtige natuur.
“Die ecologische boost is ook een meerwaarde voor de mens. In het Sigmagebied wordt enorm veel gefietst en gewandeld. (enthousiast)
“Las u over die bizons in Spanje?”
De bizons die een boerderij en paarden hebben gered van de vlammen?
“Ja. Ze werden vorig jaar pas geherintroduceerd in een natuurgebied ten zuiden van Madrid. Een terugkeer na 10.000 jaar.
“In een jaar tijd hebben ze natuurlijke brandgangen gegraasd, die de redding zijn gebleken voor de paarden, het vee en de boerderij van het natuurpark.
“Wij werken ook met begrazers in onze natuurgebieden. Dat soort natuurgebaseerde oplossingen vinken ontzettend veel doelen af. En ze zijn stukken goedkoper dan achteraf de schade te moeten herstellen.”
Zal deze extreme zomer de mensen een klimaatgeweten schoppen?
“Ik betwijfel het. We weten al decennia dat dit op ons afkomt, toch zijn velen er nog altijd door verrast.
“Klimaatvluchtelingen komen niet alleen uit Afrika of van de Malediven. De honderdduizenden die vandaag worden geëvacueerd in Spanje, Frankrijk, Kreta … zijn dat ook.”
Beseffen de Vlamingen dat wij, wat water en droogte betreft, er even slecht voor staan als zuidelijke regio’s in Italië en Spanje? Misschien moet u dat eens op billboards verspreiden?
“Ik denk dat veel mensen dat nog onderschatten. Toch wil ik niet doemdenken.
“Ja, we staan er op vele vlakken erg slecht voor. En ja, dat mag stilaan doordringen. Tegelijk komt men uit de hele wereld inspiratie opdoen bij het Sigmaplan.
“Vorige maand kwam een Spaanse minister nog kijken hoe we water vasthouden in het landschap.”
Kent u dit advies: “Breng 20 minuten per dag door in de natuur. Tenzij je het druk hebt, dan minstens een uur.” Het lijkt u op het lijf geschreven, als drukbezet hoofd van het ANB.
“Ik haal dat absoluut niet (lacht). Wel sport ik veel, liefst tennis. En ik fiets veel, liefst in de Sigmagebieden. Daar kikker ik altijd zo van op. Wat een prachtige evolutie zie je daar.
“Als ik weer iets kan aanwijzen aan een vriendin, dan denk ik: kijk, hier hebben we toch iets goeds gedaan. Daar haal ik echt energie uit.”
© Sebastian Steveniers
Lees ook
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten van
Bron: De Standaard