De Amerikaanse vicepresident JD Vance wil de democratie met de grond gelijkmaken. Meer nog: een clubje van techondernemers met sympathie voor nazifilosofen en Star Wars heeft hem met die specifieke opdracht in het Witte Huis gedropt. Tot die conclusie komt de Franse onderzoeker Arnaud Miranda (29), die de beweging NRX in kaart heeft gebracht. ‘Ik houd mijn hart vast voor wat straks in Europa zal gebeuren.’
Jan Stevens – De Morgen/Humo
29 juni 2026
Leestijd: 15 min
In zijn boek Dark Enlightenment kijkt de Franse politiek onderzoeker Arnaud Miranda achter de schermen van NRX, een extreemrechts netwerk waar de Amerikaanse softwarenerd Curtis Yarvin, de Britse fascistoïde filosoof Nick Land en Silicon Valley-miljardair Peter Thiel aan de touwtjes trekken.
Ze noemen zichzelf ‘neoreactionairen’, omschrijven hun leer als ‘Dark Enlightenment’, kicken op Star Wars, The Lord of the Rings en Duitse nazidenkers.
Ze dromen er ook alle drie van om parlementen en regeringen te vervangen door een almachtige koning of CEO.
Staten willen ze omvormen tot autonome bedrijven of sovcorps. Burgers moeten door AI gestuurde en door big tech gecontroleerde cliënten van hun land of sovcorp worden.
NRX klinkt als een complottheorie en Dark Enlightenment als de titel van een fantasy thriller, maar aan het gerenommeerde Sciences Po in Parijs, het instituut waaraan Miranda verbonden is, doen ze niet aan complotdenken.
Zijn boek over ‘de duistere Verlichting’ is het bloedserieuze en verontrustende resultaat van geduldig wetenschappelijk onderzoek.
Arnaud Miranda: “Ik schrok van wat ik naar boven spitte en van de impact van NRX.
“In het Amerikaanse Witte Huis hebben ze een stevige vinger in de pap via vicepresident JD Vance, hun man ter plaatse.
“Maar de denkbeelden van NRX blijven niet beperkt tot de VS of het presidentschap van Donald Trump.
“Vroeg of laat waait hun zogenaamde technologische illiberalisme – de totale uitholling van de rechtsstaat – over naar de rest van de westerse wereld. Ik vrees zelfs dat het al begonnen is.”
Wat bezielt de aanhangers van de beweging? Is hun ideologie zoveel gevaarlijker dan het klassieke, rechtse conservatisme dat we al kennen?
“Ze worden bezield door een diepe woede tegen de moderniteit.
“Om te begrijpen waar die woede vandaan komt, moet je kijken naar hoe ons politieke landschap in elkaar zit.
- “Als je vooruit wilt in de samenleving en emancipatie nastreeft, krijg je het label progressief of links opgespeld.
- “Als je de eeuwenoude religieuze, morele en politieke orde graag in stand wilt houden, geld je als behoudsgezind of rechts.
“Het rechtse kamp bestaat vandaag uit drie grote families:
- Conservatieven
- Reactionairen
- Liberalen
“Een conservatief verdedigt het status quo, is gehecht aan stabiliteit en houdt niet van anarchie of geweld. En ook al heeft hij een hartsgrondige hekel aan ‘de excessen van de moderne tijd’, toch zal hij altijd de spelregels van de liberale democratie aanvaarden.
“Reactionairen aanvaarden dat democratische kader niet. Nooit. Zij willen parlementen sluiten, regeringen omverwerpen en de ‘traditionele orde’ in ere herstellen. Over hoe die orde er precies moet uitzien, overleggen ze niet: voor de ene reactionair is dat een fascistische, raszuivere gemeenschap, voor de andere de absolute monarchie.
“Reactionairen dromen van een vernietigende revolutie om uit de as een feniks te laten oprijzen die de natuurlijke hiërarchie herstelt. Wat zij het gruwelijkst vinden aan de democratie, is het principe van gelijkheid. De conservatief wil behouden, de reactionair wil terugdraaien.”
Laat me raden: de neoreactionairen willen nog een stapje verder – of beter: terug in de tijd – gaan?
“Inderdaad. Ze komen daar ook voor uit: ze willen de democratie gewoon vernietigen.
“De in 1973 in New York geboren software ingenieur en blogger Curtis Yarvin is de grondlegger van NRX.
“In het najaar van 2006 begon hij onder het pseudoniem Mencius Moldbug provocerende bijdragen te posten, gekant tegen het politieke systeem. Mencius noemde zichzelf een ontgoochelde libertariër.
“Het libertarisme streeft zo veel mogelijk individuele vrijheid na en zo weinig mogelijk bemoeienis door de staat. Je mag het gerust anarchisme voor de elite noemen, of anarchokapitalisme.
“Alleen hield Curtis Yarvin niet van dat anarchistische kantje van het libertarisme.
“Uit zijn blogposts komt hij naar voren als een mix tussen een reactionair en een libertair.
“Op 24 april 2007 publiceerde hij A Formalist Manifesto op zijn blog, al was het op dat moment nog onduidelijk wie achter Unqualified Reservations zat. Die tekst geldt als dé start van NRX en haar ideologie van ‘Dark Enlightenment’.
“Dat manifest is geen gortdroge verhandeling, maar zit vol ironie, humor en provocatie. Hij was een van de eersten die memes gebruikten.
“Tot op vandaag is Yarvin op dezelfde manier blijven bloggen, met veel verwijzingen naar de popcultuur.
“Voor stoffige politicologen leken zijn teksten onschuldig entertainment, waardoor ze de man jarenlang negeerden.
“Net door dat gebrek aan academische aandacht kon de gevaarlijke ideologie van Curtis Yarvin bijna geruisloos uitgroeien tot een heel invloedrijke beweging.”
U hebt al zijn teksten gelezen en uitgebreid met hem gesproken. Waarvan bent u het meest geschrokken?
“Gelijkheid, vrijheid en broederlijkheid – toch de basiswaarden van de Franse Revolutie – klinken voor Yarvin als vloeken in de kerk.
“De samenleving bestaat volgens hem uit eeuwigdurende ongelijkheid. De natuurlijke hiërarchie tussen mensen wordt bepaald door biologische, sociale en raciale kenmerken.
“Neoreactionairen kicken op IQ-tests. Aan de top van hun hiërarchie staat de elite.
“Geweld is volgens hen ook een onuitroeibaar onderdeel van de samenleving.
“De politiek heeft maar één taak: de boel onder de knoet houden. Welvaart is alleen mogelijk als er absolute orde en veiligheid heerst.
“Een neoreactionair is een strijder voor de orde, en omdat democratie die orde vakkundig de nek omwringt, moet ze met wortel en tak worden uitgeroeid.”
Een ideologie die de democratie met wortel en tak wil uitroeien: het klinkt als de premisse van een scififilm. Hoe hebben ze met die ideeën voet aan grond gekregen?
“In de jaren 90 was de Britse filosoof Nick Land nog een linkse professor, maar hij schoof na verloop van tijd op naar extreemrechts.
“Vandaag staat hij bekend als de theoreticus van het zogenaamde accelerationisme, een stroming die de vernietiging nog wat wil versnellen.
“Hij haalde de mosterd bij Franse denkers die het kapitalisme zagen als een destructieve kracht, maar in plaats van die kracht te bestrijden, wil Land er juist een extra turbo op zetten.
“Land is een radicale pessimist die geen alternatief ziet, hij hunkert naar vernieling en is geobsedeerd door het Chinese model: wild kapitalisme in een strikt gecontroleerde surveillancestaat.
“China is volgens Land de enige natie ter wereld waar de leiders bereid zijn om zonder compromissen het kapitalisme ooit te laten crashen, al kost dat hun het eigen leven.
“In 2012 ontdekte Land de teksten van Curtis Yarvin en begon hij die gretig te promoten.
“Toen Silicon Valley-miljardair Peter Thiel zich aansloot bij de neoreactionaire denktank van Curtis Yarvin en Nick Land, kreeg de NRX-locomotief niet alleen toegang tot bakken geld, maar ook tot het hart van de Amerikaanse politiek.”
U wijst heel nadrukkelijk naar vicepresident JD Vance. Is hij de mol van de NRX in de cockpit van het Witte Huis?
“Zonder twijfel. JD Vance kreeg financiële steun van Peter Thiel en behoort tot de Thielverse, het ideologische netwerk rond de techmiljardair.
“In 2016 en 2017 werkte Vance zelfs als topinvesteerder bij Mithril Capital, de investeringsmaatschappij van Thiel, daarna richtte hij met Thiels centen zijn eigen investeringsvehikel Narya Capital op.
“De benaming Narya komt uit The Lord of the Rings van J.R.R. Tolkien, net als Mithril en Palantir, de naam van het softwarebedrijf van Peter Thiel.
“Alle bezielers van NRX hebben een nogal vreemde fascinatie voor fantasy. (lacht).
“Vance en Curtis Yarvin leerden elkaar in de Thielverse heel goed kennen.
“De Amerikaanse vicepresident stak nooit onder stoelen of banken dat de stichter van NRX zijn intellectuele referentiepunt is.”
Yarvin is een uitgesproken atheïst. Vance was dat ook, tot hij zich in augustus 2019 liet dopen tot katholiek. Zorgde dat niet voor onenigheid
“Integendeel. De bekering van JD Vance legt een interessant bondgenootschap bloot: dat tussen neoreactionairen en de zogenaamde postliberalen.
“Zowat vijftien jaar geleden vond een aantal Amerikaanse oerconservatieve katholieken dat het liberale vrijheid-blijheid veel te ver was doorgeslagen.
“Ze waren van oordeel dat het liberale individualisme traditionele waarden had vernietigd en de Amerikaanse samenleving in het verderf had gestort.
“Adrian Vermeule, professor recht aan Harvard, is het boegbeeld van dat postliberalisme. Ook hij is een bekeerde katholiek en een ‘integrist’: hij vindt dat het katholieke geloof de wet moet bepalen. Scheiding tussen kerk en staat is voor hem quatsch.”
Het lijkt alsof bekeerde katholieken vaak radicaler zijn dan traditionele gelovigen. Hoe rijmt u die dogmatische, bijna middeleeuwse religiositeit met de hypermoderne technologie van Silicon Valley?
“De mix van NRX, postliberalisme en de Thielverse levert een giftige cocktail op.
“Peter Thiel is de drijvende kracht
“Hij steunde Donald Trump al tijdens de presidentsverkiezingen van 2016 en was op dat moment zowat de enige techmiljardair uit Silicon Valley die potentieel zag in zijn ‘Make America Great Again’.
“Thiel is een meester in het vervlechten van reactionaire religieuze symboliek en technologie.
“Tijdens debatten grijpt hij vaak naar begrippen als de apocalyps, het armageddon of de antichrist. Alleen controletechnologie van zijn Palantir kan de mensheid van de totale ondergang redden en de antichrist verdrijven.
“Ook Thiel heeft een broertje dood aan democratie. Net als Nick Land is hij gefascineerd door de kille efficiëntie van het Chinese politieke model.
“Om die autoritaire techwedloop van China te winnen, moet het Westen volgens hem dezelfde wapens inzetten.
“Zijn big data-en AI-bedrijf Palantir ziet hij als hét middel om de westerse veiligheidsdiensten te moderniseren.
“Met succes: Palantir haalde in Groot-Brittannië miljoenencontracten binnen voor defensie en gezondheidszorg en ook de Franse geheime diensten maakten tot voor kort op grote schaal gebruik van zijn technologie.”
Peter Thiel richtte samen met Elon Musk in 1999 het techbetaalbedrijf PayPal op. Zijn ze nog altijd goede vrienden?
“De verstandhouding tussen Musk en Thiel is nogal gecompliceerd. Hun technologische belangen lopen gelijk, maar tegelijkertijd zijn ze concurrenten.
“Miljardair Musk heeft meer economische macht, maar Thiel heeft op ideologisch vlak veel meer invloed.
“Ze vertegenwoordigen allebei wel dezelfde verschuiving van een fatsoenlijke vrije markt met een minimum aan regels naar puur roofkapitalisme.
“In 2014 publiceerde Peter Thiel het boek Zero to One, waarin hij schrijft dat hij niet gelooft in het kapitalistische principe van vrije concurrentie.
“Een ondernemer moet veroveren, een alleenheerser worden en een monopolie uitbouwen. Alleen dan is hij volgens Thiel succesvol.”
DE KATHEDRAAL
Wil ook vicepresident JD Vance de democratie van zijn land met de grond gelijkmaken?
“Ik durf met zekerheid te zeggen dat de neoreactionairen op dit moment keihard overwegen een coup te plegen.
“Een echte staatsgreep door Vance en NRX is heel goed mogelijk.
“Het is ook Vance’ natte droom om de staat van binnenuit te vernietigen. Misschien zelfs al op heel korte termijn, ergens in de komende maanden.
“Stel dat de Republikeinen in november de midterms verliezen, zal NRX die nederlaag dan aanvaarden?
“Zal Trump ze aanvaarden? Of wordt het de aanleiding voor een totale machtsovername door Thiel, Musk, Vance, Land en Yarvin?“
Gaat de invloed van Musk en Yarvin echt zo ver dat ze ook de grote politieke lijnen van het Witte Huis kunnen dicteren?
“Zonder twijfel. Neem nu Trumps idee om van Gaza ‘de Rivièra van het Midden-Oosten’ te maken: dat komt rechtstreeks uit de koker van Yarvin.
“Hij stelde eerst voor om het Israëlisch-Palestijnse conflict voorgoed op te lossen door Gaza te vertimmeren tot ‘bedrijfsstad’, een stad georganiseerd als een private onderneming.
“Ook Trumps handelstarieven en protectionisme zijn vintage Yarvin. Hij bezingt al veel langer het model van het ouderwetse ‘mercantilisme’, gericht op het maximaliseren van de eigen export en het afschrikken van import.
Curtis Yarvin heeft het in zijn teksten geregeld over ‘de Kathedraal’. Wat bedoelt hij daarmee?
“‘De Kathedraal’ is Yarvins containerbegrip voor ambtenarij, universiteiten en de reguliere media.
“Hij wil dat die allemaal vernietigd worden. Niet fysiek, maar ze moeten wel helemaal worden uitgeschakeld en op droog zaad gezet.
“De subsidiëring van universiteiten moet stopgezet worden en alle media moeten worden genationaliseerd en vervolgens afgeschaft.
“Yarvin wil de staat zoals wij die nu kennen vliegensvlug met de grond gelijkmaken.”
Is dat ook wat Elon Musk in het begin van Trumps tweede ambtstermijn met zijn Department of Government Efficiency (DOGE) in gang zette? In minder dan een jaar tijd schrapte hij 300.000 ambtenarenjobs.
“Precies. Hij voerde daarmee een oud concept van Curtis Yarvin uit: RAGE, of ‘Retire All Government Employees’.
“Ook de manier waarop president Trump universiteiten en journalisten aanpakt, past binnen diezelfde theorie.
“Curtis Yarvin stelt dat zijn politieke revolutie enkel kans op slagen heeft als de kathedraal volledig ontmanteld is.”
Is de ‘neoreactie’ niet gewoon fascisme in een hip techjasje?
“We moeten voorzichtig zijn met het woord fascisme: door iedereen als fascist neer te zetten, vertroebel je het debat. Dat neemt niet weg dat er zeker een stevige portie fascisme in NRX zit.
“Denkers als Curtis Yarvin en Peter Thiel laten zich inspireren door aangebrande Duitse denkers als Carl Schmitt en Oswald Spengler.
“Schmitt was een volbloed nazi die het tot kroonjurist van het Derde Rijk schopte.
“Spengler schreef De ondergang van het Avondland, een klassieker in extreemrechtse middens.
“Hun ideeën zijn vandaag ontzettend populair bij modern extreemrechts. Ze verlangen allemaal naar een ‘conservatieve revolutie’. Dat klinkt intellectueel en braaf, maar het betekent simpelweg dat ze de liberale democratie willen opdoeken.
“Het verschil met vroeger ligt in de invulling van de totalitaire staat.
“Het historische fascisme streeft naar een almachtige partij die de volledige controle heeft over burgers en verenigingen, voor NRX moet de staat gerund worden als een door technologie gecontroleerde onderneming.
“Aan de top staat de koning of CEO met een beperkte raad van advies. Dat is een eufemisme voor de installatie van de dictatuur.
“Die autoritaire droom koppelen ze vervolgens aan het transhumanisme: het idee dat we technologie moeten gebruiken om de mens lichamelijk en mentaal te verbeteren.
“Het ultieme doel van de neoreactionairen is de creatie van een technologische übermensch, een genetische en digitale elite die de rest van de samenleving regeert.”
DE JOKER
Wat is het verschil tussen dit NRX en alt-right, dat Trump steunde in zijn eerste ambtstermijn?
“Alt-right ontstond in dezelfde periode, maar komt uit de koker van neonazi Richard Spencer.
“Hij richtte in 2010 de site ‘The Alternative Right’ op.
“Curtis Yarvin distantieert zich van Spencers populisme en diens op afkomst, taal en cultuur gebaseerde nationalisme.
“De door zakenman en strateeg Steve Bannon aangepaste versie van alt-right sprong inderdaad op Trumps MAGA kar.
“Bannon zag de potentiële kracht van het ‘nationaal-populisme’, maar vond de door witte suprematisten ontworpen ideologie iets te radicaal en vijlde er een paar scherpe hoeken af.
“Trump won zijn eerste presidentsverkiezingen dankzij Bannon, maar de twee kregen al snel ruzie.
“Een halfjaar na de inauguratie lag Bannon al buiten, wat meteen ook het einde inluidde van populistisch extreemrechts in Trump I.
“Bannon werd later ook veroordeeld tot vier maanden cel wegens obstructie van het onderzoek naar de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021.
“Heel die episode zorgde ervoor dat binnen de Republikeinse Partij de afkeer tegen Bannon en alt-right groeide.
“Daardoor groeide bij Curtis Yarvin en Peter Thiel het besef dat ze het met NRX radicaal anders moesten aanpakken als ze ooit tot in het centrum van de Amerikaanse politieke macht wilden geraken.
“Dus besloten ze hun joker JD Vance als running mate voor Trump in te zetten.”
Zal na de verovering van de VS door NRX ook Europa volgen?
“De infiltratie van de NRX ideologie in de rest van de westerse wereld is erg zorgwekkend.
“De duivelse mix tussen geld, macht, illiberalisme, antidemocratie en grote techbedrijven overstijgt de grenzen van de VS.
“Zeker in tijden waarin het ‘grote voorbeeld’ China alleen maar machtiger wordt, kan het niet anders dan dat de verleiding in sommige Europese landen groot is om ook de kaart van de neoreactie te trekken.
“Extreemrechts staat vandaag al sterk in Frankrijk en België: neoreactionaire ideeën sijpelen door in de geesten.
“Ik kan me voorstellen dat partijen als het Rassemblement National of Vlaams Belang zich intussen afvragen of het technolibertarisme van Thiel en Musk hun niet meer kan opleveren dan de populistische aanpak van alt-right.
“Ik houd mijn hart vast.”
© HUMO
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Morgen/Humo