Record na record sneuvelde vorig jaar in Europa, het snelst opwarmende continent ter wereld. Dat is andermaal in detail vastgelegd in de Europese Staat van het Klimaat 2025, een gewichtig jaarrapport van de EU. Welke nieuwe inzichten levert dat op?
Maarten Keulemans – De Morgen
29 april 2026
Leestijd: 7 min
1. Europa is écht wereldkampioen opwarming
Zie Europa daar nu liggen te bakken op de planeet.
De gemiddelde temperatuur op aarde is inmiddels 1,4 graden warmer dan eind negentiende eeuw, toen de mens op grote schaal broeikasgassen begon uit te stoten.
Europa is in die tijd 2,5 graden opgewarmd, blijkt uit de nieuwe cijfers, veel meer dus dan het gemiddelde op aarde.
Dat komt door “een combinatie van factoren”, onderstreept het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn (ECMWF) in zijn rapport.
Europa ligt vrij noordelijk op de aardbol, met één teen in de poolcirkel en op een opwarmende planeet warmen de koudste gebieden nu eenmaal het snelst op.
Europa is een droge plak land, die niet zoals de zee wordt gekoeld door water.
En de weerpatronen lijken wat anders uit te vallen, waardoor Europa vaker in de greep raakt van warme winden uit oost en zuid.
Ook binnen Europa wijzen de temperatuurmetingen op verschillen.
Wij zitten net als alle landen aan de West-Europese kust in het iets minder hard opwarmende hoekje van Europa: een temperatuurstijging van 0,4 graad per decennium is bij ons het tempo.
Opvallend sneller gaat de opwarming in Oost- en Zuidoost-Europa: de Balkan-landen, Turkije, Sardinië.
Vreemde uitzondering: IJsland. Dat land ligt nabij een zone waarvoor experts de weinig academische naam ‘de koude blob’ gebruiken.
IJsland warmde vorig jaar nauwelijks verder op. Ook weer niet goed.
De ‘blob’ kan namelijk weleens een voorbode zijn van een soort plaatselijke, Europese mini-ijstijd, vrezen experts.
Die kan ontstaan als het noordelijke stuk van de Golfstroom stilvalt en hitte zich ophoopt in de tropen.
2. De winter verdwijnt uit Europa
Nog een reden waarom Europa extra hard opwarmt: we hebben minder sneeuw en ijs, dat de zon weerkaatst en zo de opwarming remt.
In de Alpen zagen de satellietogen van Europa de gletsjers afgelopen jaar weer één tot twee meter dunner worden.
Maar wacht, we hadden hier toch een ouderwetse winter met sneeuwpoppen, sneeuwballen en sleeën?
En verderop in Europa was het toch óók ijzig en wit, met stevige sneeuwval in de Alpen?
Dat klopt, maar het is ook gezichtsbedrog, doordat het toevallig op enkele opvallende plekken sneeuwde – zoals in uw achtertuin en in wintersportgebieden.
Uiteindelijk was in maart, aan het einde van het sneeuwseizoen, 31 procent minder Europees oppervlak bedekt met sneeuw dan in de klimaatperiode 1991–2020 gebruikelijk was.
Dat viel alleen minder op, doordat het vooral in de Balkan en Midden-Europa was waar de sneeuw achterwege bleef.
Aan het aantal dagen met vorst zie je het ook, hoe de kou uit Europa verdwijnt.
Het ECMWF toont deze kleurenkaart: hoe vaak is het nog twee weken achter elkaar winter, met een temperatuur die in een etmaal op enig moment onder nul komt?
In het huidige klimaat is de winter terug getrokken tot in Duitsland, en vorig jaar moest je voor twee weken vorst alweer verder reizen, richting Polen.
3. In steeds droger Europa: grilligere rivieren
Het zes jaar geleden vernieuwde Europese netwerk van waterstandmeters in rivieren, EFAS (‘European Flood Awareness System’), registreerde intussen iets opvallends: extreem lage waterstanden in rivieren.
In een uitgestrekt gebied, vanaf Nederland tot de Baltische staten in het noorden en Turkije in het zuiden, stroomde er veel minder water door de rivieren dan gebruikelijk.
Deels zal dat komen doordat er in Noordwest- en Midden-Europa weinig regen viel, aldus het rapport: 10 tot 40 procent minder dan gemiddeld.
Zo wordt een brede strook Europa, van de Benelux tot in de Balkan, steeds droger.
Minder verdamping, drogere grond, lagere rivierstanden, minder regen: het grijpt allemaal op elkaar in.
Opvallende uitzondering waren vorig jaar vooral Spanje en Portugal: landen die volgens de klimaatmodellen juist méér droge, snikhete zomers kunnen verwachten.
Maar in 2025 viel het kwartje opeens een andere kant op, met in de lente zelfs record hoogtes water in de Taag en de Guadiana, na overvloedige regenval.
Het veranderende klimaat brengt ook weleens goed nieuws. Door de lage rivierstanden waren er ook weinig overstromingen, stelt het ECMWF.
Al zal men dat in Spanje en Portugal anders zien: in november zorgde een hele reeks stormen voor veel regen en overstromingen.
In 2025 kwamen er in Europa bij stormen en overstromingen 21 mensen om het leven, signaleert het ECMWF, opvallend minder dan het langjarig gemiddelde (33 dodelijke slachtoffers per jaar).
Het oude continent warmt dan wel snel op, maar mensen wapenen zich ook beter tegen de gevolgen daarvan: met waterwerken, waarschuwingssystemen en voorlichting.
4. Steeds meer puffen en zweten, vooral in het zuiden
Modewoord in opkomst onder alle klimaat graadmeters: ‘hittestress’.
Een begrip dat “temperatuur, vochtigheid, windsnelheid, zon en hitte die wordt uitgestraald door de omgeving meeweegt”, zo verduidelijkt het ECMWF rapport.
Bij een gevoelstemperatuur van 32 graden is de hittestress ‘sterk’, boven de 38 graden ‘zeer sterk’.
En sterk werd het. In Zuid- en Oost-Spanje waren er vorig jaar maar liefst vijftig dagen méér dan gebruikelijk met sterke hittestress.
In totaal turfde men er nu honderd tot honderdvijftig dagen waarop het puffen en zweten was.
Ook waren er in Spanje en Portugal tientallen meer tropische nachten dan anders, met een temperatuur die niet onder de 20 graden komt.
En, opmerkelijk, ook in het koele Scandinavië maakte men kennis met het fenomeen hittestress.
Tijdens de extreme hittegolf die er vorige zomer uitbrak, was het voor veel Scandinaviërs weliswaar heerlijk zomerweer; het aantal dagen met een gevoelstemperatuur van 32 graden of hoger kwam zowaar uit op twaalf, een record voor het gebied.
Andere kant van die medaille is dat er haast overal in Europa minder dagen waren met ‘koudestress’, een gevoelstemperatuur van min 13 graden of kouder.
5. Voor het échte drama:
Kijk 3.000 kilometer verderop,
naar Groenland
Zo verandert het Europese landschap onder onze ogen: bezoekt u maar eens een Alpen-gletsjer of een wat lager liggend skigebied.
Maar in het grotere geheel valt dat toch wat in het niet bij de echte klapper: Groenland.
Het Deense eiland, groot genoeg om West-Europa van Stockholm tot Sevilla te bedekken, is voor 80 procent overdekt met een dikke plak ijs, maar verliest in griezelig hoog tempo massa.
Griezelig, omdat Groenland genoeg ijs bevat om de zeespiegel wereldwijd ruim zeven meter op te stuwen.
Griezelig ook, omdat de smelt op sommige plekken onomkeerbaar dreigt te worden als de steeds verder naar het noorden opschuivende vorstgrens van nul graden Celsius boven de ijskap komt te liggen.
In 2025 verloor Groenland netto 139 miljard ton aan ijs, becijfert het ECMWF nu.
Een onvoorstelbare hoeveelheid die neerkomt op het ijs van anderhalf keer álle Alpen-gletsjers, en dat dus in één jaar tijd.
Uitgesmeerd over de wereldzeeën betekent dat een laagje van 0,4 millimeter zee erbij, aldus de Europese experts.
Niet direct iets om in te verdrinken, maar ‘de verwachtingen zijn dat het ijsmassaverlies zal voortgaan en mogelijk versnellen’, constateert het EU-klimaatrapport.
De zeespiegel stijgt nu al met zo’n 3,6 millimeter per jaar in totaal, vooral door uitzetting van het opwarmende water.
In het jaar 2100 staat de zee naar schatting ongeveer een halve meter hoger dan nu.
Intussen is er één ding wat maar níét verandert: de uitstoot van CO2.
Zo’n 2,6 deeltjes per miljoen luchtdeeltjes komen er jaarlijks in de dampkring aan CO2 bij, documenteert het ECMWF in een bijlage, in een lijn die volgens de Europese metingen al tientallen jaren kaarsrecht oploopt.
“De Europese Staat van het Klimaat 2025 schetst een grimmig beeld”, stelt Samantha Burgess, klimaathoofd bij het Europese weercentrum ECMWF.
“Het tempo van klimaatverandering vraagt om meer urgente actie.”
Lees ook
Klik op de hyperlinks en lees veel meer
berichten in deze categorieën
Bron: De Morgen