‘Dit is onze Tweede Wereldoorlog.’ Deze zomer was hij voor het eerst bang voor de hitte, zegt schrijver en klimaatactivist David Van Reybrouck, wiens hart bloedt bij de brand in de Hoge Venen. ‘Wie nu nog beweert dat er geen draagvlak voor klimaatmaatregelen is, vergist zich.’
Barbara Debusschere en Lotte Beckers
29 augustus 2026
Leestijd: 16 min
“Voor mij voelt deze brand als een aanslag of als het dak van de Notre Dame dat afbrandt, met dat verschil dat een dak relatief snel hersteld is.”
Bedrukt schenkt David Van Reybrouck (54) appelsap uit, zelfgemaakt met appelen van zijn bomen in de Franse Ardennen, waar hij een huisje heeft.
Vorig jaar plukte hij 450 kilo appelen, dit jaar is de oogst veel schraler, de bomen kregen amper vocht.
We treffen de auteur en historicus, die ook nauw betrokken is bij de strijd tegen klimaatverandering, in zijn appartement in Schaarbeek om te praten over de verwoestende brand in de Hoge Venen, zijn geliefkoosde natuurgebied waarvan hij het lot beklaagde in een tekst die viraal ging.
Van Reybrouck vertelt met veel passie over sfagnum of veenmos, over de dikke pakketten plantenresten die zich al sinds het einde van de laatste ijstijd in de venen opstapelen en over de recente invasie van het pijpenstrootje dat de bodem verder droogzuigt.
“Ik wandel vaak in de Hoge Venen, de laatste jaren kon ik goed zien hoe het drassige veen steeds meer uitdroogt. We moeten het stilaan over de Hoge Prairie hebben.”
Op Google Maps toont hij het dambord patroon van greppels, ooit gegraven om de venen te ontwateren zodat er sparren voor de mijnbouw konden groeien.
“En hier”, scrolt hij verder op de luchtfoto, “zijn de wadi’s die ze tegenwoordig graven om het regenwater te stockeren.
“Een goede inspanning, maar too little, too late.”
De liefde voor de Hoge Venen is groot, en dus ook het verdriet.
Zijn grafrede voor het natuurgebied, die hij ook op Facebook publiceerde, is een aanklacht tegen de koppige overtuiging dat bosbranden ons niet hier en nu zouden treffen, alle waarschuwingen ten spijt.
‘We hebben de brand in de Hoge Venen zelf veroorzaakt. We wisten al te goed dat het eraan zat te komen en we hebben er amper iets aan gedaan’
David Van Reybrouck
“Ik was zo aangeslagen door de brand dat ik mijn weekendplannen heb omgegooid en een stuk heb geschreven, in één ruk, zoals ik dat deed na de aanslagen in Brussel of na de verkiezing van Donald Trump.
“Dat zoveel mensen die tekst hebben gedeeld, doet me vermoeden dat ik de woorden heb gevonden voor een gevoel waar velen mee zaten.
“Iedereen gaat naar de Hoge Venen omdat je je daar, in die grote open ruimte, nog eens alleen kunt voelen.
“Nu de helft van de laatste grote wildernis in ons land in rook is opgegaan, beseffen we hoe die natuurervaring ons met elkaar verbindt.
“Maar dit verlies doet niet alleen pijn omdat de Hoge Venen zo geliefd zijn, er speelt nog iets anders, iets groters.
“We hebben deze brand zelf veroorzaakt. We wisten al te goed dat het eraan zat te komen en we hebben er amper iets aan gedaan.”
Hoe hebt u deze hete zomer beleefd?
“Ik ben voor het eerst echt bang geweest.
“In juni was ik in Rome, waar het bloedheet was. Ik had in de Vaticaanse musea drie à vier uur fantastische kunst bekeken, maar je mag daar geen water meenemen.
“Toen ik buitenstapte, heb ik om de hoek een hotelkamer moeten boeken om even te bekomen.
“Ik weet niet of het een hitteschok was, maar mijn hoofd bleef maar tollen, alsof ik te veel alcohol had gedronken. Heel raar. Ineens besefte ik: hittedoden, dat zijn niet alleen maar oude mensen.
“Wij vragen ons allemaal weleens af welke kanker ons ooit fataal zal zijn, maar mijn generatie zal ook door de hitte bij bosjes sneuvelen.”
“De rest van de zomer heb ik vooral in de Franse Ardennen doorgebracht, maar ook dat was confronterend.
“Het landschap is geel, kurkdroog. De maisoogsten zijn mislukt, de vogels zijn stil. Waar moeten zij zich aan water laven? En ik heb de vossen nog nooit zo uitgemergeld gezien. De natuur kermt en dat doet pijn om te zien.
“Deze zomer is volgens mij de zomer van de waarheid.”
Er zijn tijdens de hittegolf van eind juni 2.000 mensen gestorven, zelfs The New York Times schreef over het gebrekkige hittebeleid in België. Maar de politiek blijft erg stil.
“De 35 slachtoffers van de terreuraanslagen in Brussel zijn een nationaal trauma en worden terecht herdacht. Maar hittedoden zijn stille, onzichtbare doden.
“Mijn vader, een nierpatiënt, is tijdens een hittegolf in 2006 gestorven. We hebben op zijn begrafenis ongelooflijk staan zweten maar ik had het verband niet gelegd.
“Pas jaren later, toen ik de advocaten tijdens de Klimaatzaak (rechtszaak aangespannen door meer dan 58.000 burgers, waarvan Van Reybrouck de zittingen volgde en waarover hij verslagen maakte, red.) over hittedoden hoorde spreken, begreep ik dat hij daar ook toe behoorde.
“Mijn vader was al erg ziek, maar de warmte heeft zijn dood wel met enkele weken of maanden vervroegd.
“Voor mijn werk als Denker der Nederlanden heb ik me nadien in de hittedoden verdiept en zo ben ik ook te weten gekomen dat er bij artsen een soort schroom is om hitte te vermelden als factor in overlijdensdocumenten. Er is bij dokters dus zo goed als zeker een onderrapportage.”
Klimaatwetenschapper Jean-Pascal van Ypersele vertelde in HUMO dat een ‘vooraanstaande Belgische minister’ recent heeft gezegd dat de hittedoden slechts oude mensen zijn.
“Ik dacht vroeger ook dat het alleen om versleten bejaarden ging, maar Sciensano stelde vast dat het echt niet alleen ouderen waren.
“Het gaat ook over jonge mensen, vroeggeboren kinderen, zwangere vrouwen of mensen met onderliggende aandoeningen. Dat is dus een uiterst cynische opmerking.
“Tweeduizend mensen, dat zijn acht neergestorte vliegtuigen. Maar omdat heel wat mensen niet eens beseffen dat hun familielid door de hitte is gestorven, is het moeilijk om daar collectieve verontwaardiging te merken, laat staan die politiek te vertalen.
“De Hoge Venen komen, wat dat betreft, dichterbij omdat zo’n brand zichtbaarder is.
“Bijna 10 procent van de 25.000 hittedoden in Europa vielen trouwens in het kleine België te betreuren. Dat is abominabel veel, terwijl wij niet eens de hoogste temperaturen hadden.
“Duitsland, eveneens een federale staat, telde ook veel hittedoden, zou dat toeval zijn?
“Ik lees nu artikels over de zeven ministers die hier verantwoordelijk zijn voor het klimaatbeleid, het is precies een herhaling van corona.”
‘Wie beweert dat er geen draagvlak is, vergist zich. Er zijn wel twee voorwaarden: het moet eerlijk zijn en België mag er niet alleen voor staan’
David Van Reybrouck
Als we straks een gure winter krijgen, zal er dan nog iemand over de hete zomer praten?
“De emotionele betrokkenheid die we nu voelen zal wegebben en dat is begrijpelijk. Rouw kan pathologisch worden als ze te lang aansleept.
“De vraag is of we die emotie in rationele daadkracht kunnen omzetten, of zullen we ons opnieuw laten opjagen door de conflictjes die om onze aandacht schreeuwen?
“Ik heb lang gedacht dat we een kleine ramp nodig hadden, met niet te veel schade maar groot genoeg om ons de ogen te openen.
“Inmiddels hebben we er in Europa al tientallen gehad, van de waterbom in Luik en de branden in Spanje tot de hittegolven.
“Ik denk nu dat het een gradueel proces is en dat de bezorgdheid wel is doorgedrongen bij de brede laag van de bevolking.
“De klimaatnegationisten zijn inmiddels echt in de minderheid, daar moeten we ons niet meer op blindstaren.
“Zelfs de bagatelliserende uitspraken, die we hier echt niet hoeven te herhalen, nemen af.
“Politici moeten nu inzien dat er een groot maatschappelijk draagvlak is voor een doortastend klimaatbeleid.”
Is dat zo? De indruk leeft dat veel mensen juist klimaatmoe zijn.
“We moeten minder aandacht besteden aan de luide minderheid op Twitter − de trollen, de woordvoerders en de politici − wier gehakketak we met de publieke opinie verwarren. We moeten meer naar de stille meerderheid luisteren.
“Een recente enquête van de FOD Volksgezondheid geeft aan dat meer dan 80 procent van de Belgen wil dat het klimaatbeleid doorgaat in minstens het huidige tempo. En van die grote groep wil bijna de helft dat het sneller gaat.
“Wie beweert dat er geen draagvlak is, vergist zich. Er zijn wel twee voorwaarden: het moet eerlijk zijn en België mag er niet alleen voor staan.
“Mensen zijn niet bereid om zich in te spannen als hun rijke buurman niet evenveel of zelfs minder doet. Op zich is dat hoopvol nieuws voor de politiek.”
Veel mensen zijn voor klimaatmaatregelen, tot het hen geld kost.
“Dat begrijp ik. Vlaanderen heeft enorm veel zonnepanelen, zoveel zelfs dat ze het systeem met de groenestroomcertificaten hebben moeten terugdraaien.
“Maar de meeste subsidies, ook voor elektrische auto’s en warmtepompen, zijn wel bij de welvarende middenklasse terecht gekomen.
“Ondertussen krijgen de mensen die de minste broeikasgassen uitstoten en toch het meeste lijden onder de hitte, het minste steun.
“Het zijn ook die mensen die het zwaarst gestraft worden wanneer gas of mazout duurder worden, want zij geven, in verhouding met hun inkomen, het meeste uit aan energie.
“Vanwaar komen de gele hesjes in Frankrijk? Omdat president Macron het logisch vond om fossiele brandstof voor iedereen duurder te maken,maar dat is hoogst onrechtvaardig.
“Zo strafte hij de verpleegster uit de landelijke regio die dagelijks 80 kilometer moet rijden om patiënten te zien, terwijl de rijke Parijzenaar die de metro voor de deur kan nemen daar niets van merkt.
“Mensen zijn pas bereid om zich in te spannen als de lasten eerlijk worden verdeeld en als ze bij het beleid betrokken worden.
“Mensen die het niet breed hebben zouden door de groene transitie juist vooruit moeten gaan.
“Sociale woningen massaal isoleren is bijvoorbeeld een no-brainer: minder uitstoot én een lagere energiefactuur.
Bron Hannes Blockx
“Ik ben ook voorstander van tradable energy quota.
“Iedereen krijgt van Europa een vliegkrediet. Telkens als je een vlucht boekt, gaan er punten af. Zijn je punten op, dan koop je die van anderen, van mensen die zuinig leven en misschien zelfs nooit vliegen, want van hen zijn er meer dan je denkt.
“Zo draai je het systeem om, want het is toch volslagen gestoord dat we nu nog steeds airmiles toestaan voor frequent flyers.
“Mensen die veel vervuilen worden beloond zodat ze nog goedkoper mogen vervuilen. Dit is toch het eerste dat we moeten verbieden?”
Ondertussen wijst de industrie erop dat de Europese Green Deal onze concurrentie positie aantast.
“Ik kan me niet voorstellen dat Belgische ondernemers blij zijn met de hittedoden en de economische gevolgen van deze zomer. Of dat de boeren gelukkig zijn met de onmetelijke schade die de oogsten hebben opgelopen?
“Boeren willen ook een klimaatbeleid, maar niet als er ondertussen geheime subsidies worden uitgedeeld zodat de ultrarijken met hun privéjet in Deurne kunnen landen.
“We horen vaak dat het klimaatbeleid haalbaar en betaalbaar moet zijn, maar alles wijst erop dat de traagheid waarmee we nu handelen het pas onbetaalbaar maakt.
“Volgens schattingen zal de hittegolf van deze zomer de Europese Unie 1 procent van haar bbp kosten en de groei teniet doen.
“Ik praat veel met ondernemers, die altijd de mond vol hebben over innovatie. Het is toch juist bij het klimaatprobleem dat innovatie het verschil maakt?
“Elke eeuw heeft zijn energiebron en het land dat die energiebron beheerst, domineert de wereld.
“In de 19de eeuw was steenkool de belangrijkste bron van energie, en Britannia ruled the waves.
“In de 2Oste eeuw speelde Amerika het oliespel het slimst.
“Inmiddels heeft China begrepen dat het, als het de 21ste eeuw wil domineren, op hernieuwbare energie moet inzetten.
“Ironisch genoeg hebben Poetin en Trump die transitie nog het meest geduwd, want niemand wil nog afhankelijk zijn van olie en gas.”
Bron Hannes Blockx
Is dit dan het kantelpunt waarop u wacht?
“Ik moet dat wel geloven. De toekomst voltrekt zich al: de snelheid waarmee wind- en zonne-energie goedkoper worden overtreft alle prognoses.”
Wat verwacht u van deze regering, die zich nu alweer aan een lastige begrotingsoefening moet zetten?
“Als het om de financiën gaat, slaagt deze regering er wel in om te bijten zonder te lossen.
“Maar hittedoden passen natuurlijk niet in het kraam van een centrumrechtse regering die vooral bezig is met bezuinigen en de economie stimuleren en daarbij ondernemers en de grote kapitalen ontziet.
“Zij hebben niets met klimaat, het is geen thema waarmee N-VA en MR bij hun achterban kunnen scoren.
“De grote uitzondering is Zuhal Demir (N-VA). Zij was een rechtse minister van Omgeving (van 2019 tot 2024, red.) die zich erg voor de natuur heeft ingezet en daar veel waardering voor kreeg.
“Ze pikte moeiteloos de draad op van de Vlaams-nationalistische natuurbeweging uit de jaren 60 en 70.
“Het rechtse ecologisme bestaat vandaag niet meer, maar zou wel kúnnen bestaan. Het is belangrijk om in te zien dat thema’s kunnen verschuiven op het politieke spectrum.
“Kijk naar migratie. Dat was lange tijd het monopolie van extreemrechts, maar nu spreken sociaaldemocraten als Conner Rousseau er evengoed over.
‘Deze crisis raakt aan zowat alle politieke domeinen: dit gaat over voeding, landbouw, de slagkracht van onze ordediensten’
David Van Reybrouck
“Feit is: België heeft het Klimaatakkoord van Parijs ondertekend, en zo beloofd om een serieuze inspanning te doen om te vergroenen en fossiele brandstoffen uit te faseren.
“We zijn al een eind opgeschoten − Europa stoot 37 procent minder CO2 uit dan in 1990 − en het heeft ons amper pijn gedaan. We kunnen dus nog veel doen.
“Het zou dan toch te zot voor woorden zijn om de klimaatcrisis, die enorme risico’s met zich meebrengt, niet aan te pakken omdat een kleine partij zich daar historisch mee geprofileerd heeft?
“Het is jammer dat er over twee maanden geen verkiezingen zijn.”
Waarom slagen groene partijen er niet in om dat grote draagvlak voor een klimaatbeleid te verzilveren?
“Ik weet het niet. In 2019 is er dankzij de klimaatjongeren een momentum geweest, die er dankzij goede timing en geloofwaardige sprekers in geslaagd zijn om het thema op de agenda te zetten.
“Dat was een fase waarin de verontwaardiging van de jongeren ons aansprak. Maar je kunt dat niet blijven doen op die manier.
“Na de infanterie komt de cavalerie. Activisme moet telkens nieuwe strategieën zoeken.
“Laat dat de ommekeer van deze zomer zijn: we framen klimaat niet langer als een ideologische cultuuroorlog, maar als een zaak van welbegrepen eigenbelang.
“Dit is een gezondheidscrisis waarvoor Frank Vandenbroucke (Vooruit), onze minister van Volksgezondheid, aan de bak moet.
“Dit is ook een veiligheidsprobleem, echt iets voor Theo Francken (N-VA) dus.
“Deze crisis raakt aan zowat alle politieke domeinen: dit gaat over voeding, landbouw, de slagkracht van onze ordediensten.”
Stoort het u dat de regering wel miljarden voor defensie heeft vrijgemaakt?
“Enorm. We vergissen ons van vijand.
“Rusland is er in vier jaar niet eens in geslaagd om twee Oekraïense provincies in te palmen en hun economie ligt op zijn gat, dus Russische invasieplannen zijn echt niet ons prangendste probleem.
“Ik voorspel dat de volgende tien jaar duizenden Belgen zullen sterven door klimaatverandering en nul door Russisch geweld.
“Als kind had ik zo’n wereldbol met een schakelaar. Als het lichtje uit was, zag je de aarde. Stak je het aan, dan zag je de wereld: de hoofdsteden, de grenzen en de spoorwegen.
“Alle politieke aandacht gaat nu naar de wereld: eindeloze oorlogen, dwaas geruzie, nieuwe technologie die we niet goed vatten…
“We worden opgejaagd door een handvol bejaarde mannen die driest tekeergaan omdat ze bang zijn voor juridische vervolging.
“Ondertussen verwaarlozen we het feit dat door ons gedrag de planeet aan het aftakelen is. Dat is objectief ons grootste, dringendste probleem.”
Welke landen doen het eigenlijk beter dan België?
(denkt na) “Ik begin het een beetje gênant te vinden dat wij bij elke bosbrand op Nederlandse Chinook helikopters moeten rekenen.
“Het Nederlandse hitteplan is ook gewoon veel beter, fijnmazig en goed georganiseerd.
“Er zijn hittecoördinatoren en er zijn koelteplekken in de stad. Je kunt zelfs in de Albert Heijn gaan schuilen.
“En het werkt: het aantal hittedoden is enorm afgenomen.
“Het scheelt allicht dat Rob Jetten, de eerste minister, ooit zelf een klimaatminister was.
“Ik zou die bevoegdheid hier ook aan de premier geven, omdat het een grensoverschrijdend probleem is, en van een ongekende omvang.”
Veel klimaatexperts schipperen tussen woede en pessimisme. Hoe houdt u er de moed in?
“Mijn innerlijke akker wordt door alle grote emoties doorploegd. Verdriet, woede, machteloosheid, onthutsing, wanhoop. Maar voor het klimaat is dat allemaal irrelevant. (lacht)
“In mijn teksten of lezingen probeer ik wel een evenwicht te vinden tussen die emotionele betrokkenheid en een nuchtere analyse. Ik wil niet gaan schelden.
“Ik probeer vooral tot meer daadkracht op te roepen, maar ook begrip te tonen voor de complexiteit.
“Ik snap ook wel dat dit een ingewikkeld probleem is voor politici. Dat is niet altijd makkelijk, maar domme uitspraken die een gebrek aan hoogdringendheid etaleren, storen mij ongelooflijk.
“Maar het gaat inmiddels niet meer over pessimisme of optimisme, het gaat over vastberadenheid.
“Uiteraard ben ik op sommige dagen somber, maar ik blijf over het klimaat schrijven.
“Dit is onze grote uitdaging, onze Tweede Wereldoorlog.
“We moeten naar de politiek kijken, maar ook naar onszelf. Iedereen heeft de kans om te helpen en het is nooit te laat.”
Bio
- Geboren in 1971 in Brugge
- Is cultuurhistoricus, archeoloog en schrijver
- Schrijft non-fictie, toneelstukken, poëzie en proza
- Schreef met Congo en Revolusi internationale bestsellers
- Won tal van literaire prijzen, waaronder de AKO Literatuurprijs en de Premio De Sanctis Europa
- Is oprichter van G1000, platform voor democratische vernieuwing
- Is een van de ambassadeurs van Klimaatzaak
Lees ook
Overzicht
Lees andere berichten in deze categorieën
Bron: De Morgen